WHO:✒️যি বয়সৰে নহওক এজন ব্যক্তি শাৰীৰিকভাবে অসুস্থ হ’লে তেওঁৰ অবস্থা সকলোৱে বুজি পায়। ইয়াৰ বিপৰীতে মানসিক ৰোগত আক্রান্তজনৰ অৱস্থা বুজি পোৱাটো সহজ নহয়। ফলত একপ্ৰকাৰ সকলোৰে অলক্ষিতে মানসিক ৰোগত আক্ৰান্তৰ সংখ্যা উদ্বেগজনকভাবে বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিছে।
আনকি বিশ্বত সম্প্রতি মানসিক ৰোগীৰ সংখ্যা এশ কোটিৰ অধিকলৈ বৃদ্ধি পাইছে। এই তথ্য বিশ্ব স্বাস্থ্য সংস্থা (হু)ৰ। সংস্থাটোরে শেহতীয়াভাবে মানসিক ৰোগ সংক্রান্তীয় দুখন প্রতিবেদন প্রকাশ কৰিছে। সংস্থাটোৰ মতে সম্প্রতি বিশ্বৰ এশ কোটিতকৈ অধিক লোক বিভিন্ন মানসিক সমস্যাত ভুগি আছে।
‘হু’ৰ শেহতীয়া ‘ব’র্ল্ড মেন্টেল হেল্থ টুডে’ (আজিৰ বিশ্ব মানসিক স্বাস্থ্য) আৰু ‘মেন্টেল হেল্থ এটলাছ-২০২৪’ (মানসিক স্বাস্থ্য ভূচিত্রাবলী) শীর্ষক প্রতিবেদন দুখনত প্রকাশ পাইছে যে বিগত কৰ’না মহামাৰীৰ ফলত অগণন লোকে চাকৰি বা সংস্থাপন হেৰুৱায়। তদুপৰি একাংশৰ জীৱিকালৈ আমূল পৰিৱৰ্তনো আহে। ফলত বহুতৰ জীৱনযাত্রা সলনি হৈছে।
আন একাংশই মহামাৰীত নিকটাত্মীয়ক হেৰুওৱাত জীৱনত অসুৰক্ষিত অনুভৱ কৰিবলৈ লৈছে। ফলত মানসিক চাপ, অৱসাদজনিত সমস্যা বৃদ্ধি পাইছে। ইয়ে কার্যতঃ মহামাৰীৰ ৰূপ লৈছে। অৱশ্যে কৰ’না মহামাৰীৰ আগৰ পৰিসংখ্যাও উদ্বেগজনক। ‘হু’ৰ প্ৰতিবেদন অনুসৰি মানসিক স্বাস্থ্য সংক্রান্তীয় সমস্যাত অধিক ভোগে ঘাইকৈ ২০-২৯ বছৰ বয়সীয়া লোকসকলে। ২০১১ৰ পৰা এই প্ৰৱণতা দেখা গৈছে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে মানসিক ৰোগসমূহৰ ভিতৰত উদ্বেগ (এংজাইটি) আৰু অৱসাদ (ডিপ্ৰেছিভ ডিছঅৰ্ডাৰ)ত অধিক লোক আক্রান্ত হয়। এই সম্পৰ্কত এগৰাকী মনস্তত্ববিদে কয় যে কোনো মানসিক ৰোগ প্ৰাথমিক উপসৰ্গৰূপে উদ্বেগ, অৱসাদ আৰু ভয়ৰ ভাব মনত সৃষ্টি হ’ব পাৰে। এইসমূহ আন কোনো মানসিক ৰোগৰ লক্ষণো হ’ব পাৰে।
যদি এনেবোৰ লক্ষণ লুকুৱাই ৰখা হয় তেন্তে অৱসাদ আৰু উদ্বেগে এজন ব্যক্তিক পিষ্ট কৰাৰ আশংকা থাকে। মনস্তত্ত্ববিদগৰাকীয়ে কয়, ‘উদ্বেগ আৰু অৱসাদৰ মাজত কিছু নির্দিষ্ট পার্থক্য আছে। অৱসাদে মানুহক বহু বেছি নিষ্ক্রিয় কৰি তোলে। তেতিয়াও কোনো চিকিৎসা গ্ৰহণৰ ব্যৱস্থা নকৰিলে পাছত চিকিৎসাই ফল নিদিয়ে। ৰোগীৰ অৱস্থা অধিক বেয়া হ’ব পাৰে। ৰোগীৰ মনত ভাব হয় যে কোনো কাম কৰি লাভ নাই। এই ভাব ৰোগীৰ মনত গভীৰ হ’বলৈ ধৰে।’
এই সম্পৰ্কত তেওঁ আৰু কয়, ‘মানুহ ভালে থকা নাই। পৰিসংখ্যাগতভাৱে সেই কথা এতিয়া প্রকাশ পাইছে। আমি যিহেতু মানসিক স্বাস্থ্যক লৈ কাম কৰো, ইয়াৰ প্রতিনিয়ত আন্দাজ পাওঁ। মন বেয়া হৈ থকাৰ বিভিন্ন কাৰণ থাকিব পাৰে। তথাপি ব্যক্তিগতভাৱে মই মন কৰিছো যে পাৰস্পৰিক হিংস্রতা আৰু অসহিষ্ণুতাই আমাৰ মানসিক ক্ষতক অধিক গভীৰ কৰিছে। আমি কোনো ভালে থকা নাই। ভালে নথকা মানুহো ইজনৰ ওচৰত সিজন নাই। ই আমাৰ ওচৰত এটা গভীৰ সংকটৰ সৃষ্টি কৰিছে।’
সামাজিক মাধ্যমেও মানসিক স্বাস্থ্য সম্পর্কীয় বহু কথাই কয় বুলিও মনস্তত্ত্ববিদগৰাকীয়ে মন্তব্য কৰিছে। তেওঁ কয়, ‘বিদ্বেষ বা হিংস্রতা কেৱল যুদ্ধ বা সীমান্ত নিৰ্ভৰ নহয়। সামাজিক মাধ্যমতো এনে কিছু আচৰণ দেখা পোৱা যায়। তাৰ পৰাও বুজা যায় যে মানুহ কিমান আক্রমণাত্মক হৈ উঠিছে। মানুহে য’ত বিপন্নবোধ কৰে, নিৰাপত্তাহীনতাত আক্রান্ত হয়, তাতে বেছি আক্রমণাত্মক হৈ উঠে। আমি নিজে সুৰক্ষা বলয় তৈয়াৰ কৰি থাকোতে আৰু অধিক সম্বলহীন হৈ পৰিছো। এই আচৰণে আমাৰ কষ্ট নিবাৰণ নকৰে। বৰঞ্চ বৃদ্ধিহে কৰে।’
উল্লেখ্য যে ‘হু’ৰ শেহতীয়া এই প্রতিবেদন দুখনত ভাৰতৰ কথা উল্লেখ নাথাকিলেও দেশৰ অৱস্থাও শোচনীয় বুলি একাংশই মতপোষণ কৰে। এই সম্পৰ্কত একাংশ মনোৰোগ বিশেষজ্ঞই স্বাস্থ্য আলোচনী ‘লাঞ্চেট’ৰ এক প্রতিবেদনৰ তথ্য আঙুলিয়াই দি কয় যে ভাৰতত কমেও ২০ কোটি লোক মানসিক সমস্যাত ভুগি আছে। ২০২০লৈকে ১৭ৰ পৰা ২৪ বছৰৰ বয়সৰ ভাৰতীয়সকলৰ প্ৰতি সাতজনৰ এজনক বিষণ্ণতা, উদ্বেগ আৰু উৎসাহহীনতাই গ্রাস কৰে।
এই সম্পৰ্কত মনোৰোগ বিশেষজ্ঞ ৰঞ্জন ভট্টাচাৰ্যই কয় যে ২০১৫-১৬ত কেন্দ্রীয় স্বাস্থ্য মন্ত্রণালয়ে ৰাষ্ট্ৰীয় মানসিক কৰ্মসূচী মুকলি কৰে। তেতিয়া দেখা যায় যে দেশৰ কমেও ১৫ শতাংশ লোক এংজাইটি বা অ’চিডি (অবচেছিভ কম্পালছিভ ডিছঅৰ্ডাৰ)ত আক্রান্ত।
তদুপৰি আন একাংশ গুৰুতৰ মানসিক ৰোগত আক্ৰান্ত হোৱাৰ তথ্যও পোহৰলৈ আহে। মনোৰোগ বিশেষজ্ঞজনৰ মতে, দেশৰ জনসংখ্যা ১৪৩ কোটি বুলি ধৰিলেও এক কোটিৰো অধিক লোক স্কিজ’ফেনিয়া আৰু বাইপ’লাৰ ডিছঅৰ্ডাৰৰ লেখীয়া মানসিক ৰোগত আক্রান্ত বুলি আখ্যা দিব পাৰি।
তেওঁ লগতে কয় যে চৰকাৰী-বেচৰকাৰী যৌথ প্ৰচেষ্টাৰ জৰিয়তেহে মানসিক ৰোগ সম্পৰ্কীয় সমস্যা দূৰ কৰিব পৰা হ’ব। চিকিৎসাৰ জৰিয়তে মানসিক ৰোগত আক্রান্ত ব্যক্তি সুস্থ যে হয়, সেই সম্পর্কে সজাগতা সৃষ্টিৰ প্ৰয়োজন বুলিও বিশেষজ্ঞজনে মতপোষণ কৰে।
এই ক্ষেত্ৰত প্ৰথম কৰণীয়টো হ’ল মানুহৰ মনত আশাৰ সঞ্চাৰ ঘটোৱা। অৰ্থাৎ মানসিক ৰোগী চিকিৎসাৰ বলত সুস্থ হয় বুলি সকলোৰে মনত বিশ্বাস জন্মাব লাগিব।