Japan:✒️আধুনিক বিশ্বৰ সবাতোকৈ উন্নত দেশসমূহৰ ভিতৰত অন্যতম জাপান। প্রযুক্তি, শৃংখলা, কর্মসংস্কৃতিৰ বাবে দেশখনৰ সুনাম বিশ্বজোৰা। অথচ সেই দেশতে আছে এনে এক অদ্ভুত তথা ভয়াৱহ সামাজিক প্ৰৱণতা, য’ত নিশাৰ ভিতৰতে নিৰুদ্দেশ হৈ যাব পাৰে যিকোনো মানুহ।
জাপানী ভাষাত এই প্ৰথাৰ নাম হৈছে ‘জোহাৎছু’। এই জাপানী শব্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘বাষ্প হৈ মিলি যোৱা’। প্ৰতি বছৰে হেজাৰ হেজাৰ মানুহ সমাজৰ চকুৰ সন্মুখতে হঠাৎ অদৃশ্য হৈ পৰে। হত্যা বা দুর্ঘটনা নহয়, বৰঞ্চ তেওঁলোকে নিজেই বাছি লয় হেৰাই যোৱাৰ পথ।
কিয় অদৃশ্য হ’ব বিচাৰে মানুহে?
সমাজৰ চাপ, ব্যৰ্থতাৰ বোজা, আর্থিক ঋণ বা বিবাহবিচ্ছেদ; বিভিন্ন কাৰণত মানুহ জাপানত ‘জোহাৎছু’ হৈ পৰে। সমাজৰ চাপত প্রকাশ্যে লজ্জিত হোৱাতকৈ অন্তর্ধান হোৱাটোৱেই সহজ সমাধান বুলি গণ্য কৰে এই লোকসকলে।
উদাহৰণস্বৰূপে কাৰোবাৰ চাকৰি গ’লে পৰিয়ালত মুখ দেখুওৱাটো কঠিন হৈ পৰিব পাৰে, কোনোবাজন আকৌ ইমান ঋণৰ বোজাত ডুব যায় যে নিজৰ পৰিচয়, পৰিয়াল আৰু বন্ধু-বান্ধৱক এৰি পলাবলৈ বাধ্য হয়।
এয়াও এক ধৰণৰ ব্যৱসায়
এই অদৃশ্য হোৱা কার্যত সাহায্য কৰে বিশেষ কিছু সংস্থাই, যিসকলক কোৱা হয় ‘ইওনিগে-ইয়া’। এই শবদ্দৰ অৰ্থ হৈছে ‘নিশা পলাই যোৱাৰ কোম্পানী’। নিশাৰ অন্ধকাৰত তেওঁলোকে গ্ৰাহকৰ বেগপত্ৰ আঁতৰাই নি গোপনে নতুন কোনো ঠাইলৈ প্ৰেৰণ কৰে। আনকি গ্রাহকজনৰ পুৰণি জীৱনৰ সকলো চিহ্নও মুছি পেলায়। এইলোকৰ কাম ইমানেই নিখুঁত যে পৰিয়াল বা আৰক্ষীয়েও প্ৰায়েই হেৰাই যোৱা লোকজনক বিচাৰি নাপায়।
আইনে কি কয়?
এই প্রথা সম্পূৰ্ণৰূপে আইনসম্মত নহয়, আকৌ একেবাৰে বেআইনীও নহয়। জাপানত এই ব্যৱস্থা একপ্ৰকাৰ বাস্তৱত পৰিণত হৈছে। আৰক্ষীৰ হাতত নিৰুদ্দেশৰ ডায়েৰী থাকে ঠিকেই; কিন্তু প্রমাণিত অপৰাধ নাথাকিলে হেৰাই যোৱা লোকজনক বিচাৰি উলিওৱাটো কঠিন হৈ পৰে। তদুপৰি জাপানত ব্যক্তি স্বাধীনতাৰ অধিকাৰক অত্যন্ত গুৰুত্ব দিয়া হয়। ফলত কোনোবাই যদি ইচ্ছাকৃতভাৱে অদৃশ্য হ’ব বিচাৰে, তেন্তে তেওঁক ঘূৰাই অনাৰ আইনী ব্যৱস্থা প্রায় নাই বুলিয়ে ক’ব পাৰি।
নতুন জীৱন কেনে হয়?
জোহাৎছু হৈ যোৱা মানে কেৱল পৰিয়াল-পৰিজনক এৰি যোৱাই নহয়, পুৰণি যাৱতীয় পৰিচয় বিলীন কৰি একেবাৰে নতুন জীৱন আৰম্ভ কৰা। বহুতেই সৰু চহৰলৈ গৈ অস্থায়ী কাম কৰে, কোনোবাই শ্রমিকৰূপে দিন কটায়। এইদৰে তেওঁলোকে সমাজৰ দৃষ্টিৰ বাহিৰত এক অদৃশ্য জগতত জীয়াই থাকে। অৱশ্যে ইয়াৰ মাছুলো কম নহয়। সামাজিক বিচ্ছিন্নতা, একাকীত্ব আৰু নিৰাপত্তাহীনতা তেওঁলোকৰ নিত্যসংগী হৈ পৰে।
সামাজিক প্রতিফলন
বিশেষজ্ঞৰ মতে, জাপানৰ এই প্ৰৱণতাই সমাজৰ ভিতৰত চাপ খাই থকা এক সমস্যাকে তুলি ধৰে। অত্যধিক কামৰ চাপ, ব্যৰ্থতাৰ প্ৰতি সমাজৰ অসহিষ্ণু মনোভাৱ আৰু লজ্জা দূৰ কৰাৰ সংস্কৃতিয়ে মানহক ‘জোহাৎছু’ হ’বলৈ ঠেলি দিয়ে। অর্থনৈতিক উন্নতি যিমানেই নহওক কিয়, মানসিক চাপ আৰু সামাজিক প্রত্যাশা এক ভয়াৱহ আতংক হৈ ৰৈ গৈছে জাপানীসকলৰ জীৱনত। জাপানত ‘জোহাৎছু’ কেৱল এজন ব্যক্তি হেৰাই যোৱা নহয়, বৰঞ্চ সমাজে জাপি দিয়া যন্ত্রণা আৰু নিঃশব্দ প্ৰতিবাদৰ প্রতীক হৈ উঠিছে।