Bangladesh:✒️একপক্ষীয় বিচাৰৰে বাংলাদেশৰ এখন অপৰাধ আদালতে মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰি কৰিলে দেশখনৰ পলাতক প্রধানমন্ত্রী শ্বেইখ হাছিনাসহ দুজনৰ বিৰুদ্ধে। আন্তর্জাতিক অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণৰূপে দেশখনে নামকৰণ কৰা এই আদালতে কালি ক্ষমতাচ্যুৎ প্ৰধানমন্ত্ৰীগৰাকী আৰু তেওঁৰ এজন ঘনিষ্ঠক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি ঘোষণা কৰে।
তেওঁকে ধৰি তিনিজনৰ বিৰুদ্ধে মানৱ জাতিৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধকে ধৰি তিনিটা গোচৰৰ বিচাৰ কৰি আদালতে শাস্তি ঘোষণা কৰে। হাছিনাৰ লগতে তেওঁৰ চৰকাৰৰ দিনত দেশখনৰ গৃহমন্ত্রীৰূপে কার্যনির্বাহ কৰা আছাদুজ্জামান খান কমল আৰু প্রাক্তন আৰক্ষী মুৰব্বী চৌধুৰী আব্দুল্লাহ অল-মামুনকো আদালতে দোষী সাব্যস্ত কৰে। অৱশ্যে প্রাক্তন আৰক্ষী মুৰব্বী অল-মামুনে পূর্বে তেওঁৰ অপৰাধ স্বীকাৰ কৰি দেশবাসীৰ পৰা ক্ষমা বিচৰাত তেওঁৰ শাস্তি লাঘৱ হয়। তেওঁক বিচাৰত ৰাজসাক্ষীত পৰিণত কৰা হয়। ইয়াৰ বিপৰীতে হাছিনা আৰু আছাদুজ্জামানক মৃত্যুদণ্ডৰ শাস্তি বিহে আদালতে। প্রাক্তন আৰক্ষী মুৰব্বী অল-মামুনক আদালতে পাঁচ বছৰৰ কাৰাদণ্ড বিহে।
উল্লেখ্য যে হাছিনাৰ বিৰুদ্ধে এনে শাস্তি ঘোষণাৰ আশংকা কৰি কিছুদিন পূৰ্বৰে পৰা তেওঁৰ দল আৱামী লীগে সমগ্র দেশ উত্তাল কৰি আছে। যোৱা নিশাও দেশখনত বিক্ষিপ্ত ঘটনা সংঘটিত হয়। দুষ্কৃতিকাৰীয়ে যানবাহন, এম্বুলেন্স, বাছ আদিত অগ্নিসংযোগ কৰি ভয়াৱহ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টি কৰে। তদুপৰি ঠায়ে ঠায়ে বিস্ফোৰণৰ ঘটনাও সংঘটিত হয়। এনে অৰাজক পৰিস্থিতিত দেশজুৰি দেশজুৰি নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা কটকটীয়া কৰি তোলা হৈছে। বিশেষকৈ ৰাজধানী ঢাকাৰ নিৰাপত্তা অধিক নিশ্ছিদ্ৰ কৰা হৈছে। দুষ্কৃতিকাৰীক দেখা মাত্রেই গুলিচালনা কৰিবলৈ আৰক্ষীয়ে নির্দেশ দিছে।
দেশত এনে ভয়ংকৰ পৰিৱেশ বিৰাজ কৰি থকাৰ সময়তে কালি অপৰাধ আদালতখনে হাছিনা আৰু তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ প্রাক্তন গৃহমন্ত্রী আছাদুজ্জামানৰ বিৰুদ্ধে মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰি কৰে। ৰায়দান তথা শাস্তি ঘোষণা উপলক্ষে আজি আদালত চৌহদ লোকে লোকাৰণ্য হৈ পৰে। এনে জনাকীর্ণ পৰিৱেশত আদালতে শাস্তি ঘোষণা কৰাৰ লগে লগে সমবেতসকলে হাততালিবে আদালতৰ ৰায়দানক আদৰণি জনায়। উল্লেখ্য যে হাছিনাৰ দৰে আছাদুজ্জামানেও ইতিমধ্যে দেশৰ পৰা পলায়ন কৰিছে। গতিকে অভিযুক্তৰ পক্ষৰ অনুপস্থিতিতে বিচাৰ কৰি অপৰাধ আদালতখনে এই শাস্তি ঘোষণা কৰাত দেশে-বিদেশে প্রতিক্ৰিয়াৰ সৃষ্টি হৈছে।
মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰিৰ সময়ত কি ক’লে আদালতে?
হাছিনা আৰু তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ আছাদুজ্জামান আৰু প্ৰাক্তন আৰক্ষীৰ মুৰব্বী অল-মামুনৰ বিৰুদ্ধে বাংলাদেশৰ আন্তর্জাতিক অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণে মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞাৰ শাস্তি জাৰি কৰাৰ সময়ত তিনিও তিনিটা গুৰুতৰ অপৰাধ সংঘটিত কৰাৰ কথা উল্লেখ কৰে। তিনিজনীয়া এই ন্যায়াধিকৰণৰ মুৰব্বী ন্যায়াধীশ মহম্মদ গোলাম মোর্তাজা মজুমদাৰে কয় যে হাছিনাক তিনিটা অপৰাধত দোষী সাব্যস্ত কৰা হৈছে। এই অপৰাধকেইটা হৈছে উচটনি যোগোৱা, হত্যা কৰিবলৈ নির্দেশ জাৰি আৰু অত্যাচাৰ-উৎপীড়ন প্ৰতিৰোধত অসক্রিয়তা। এই অপৰাধসমূহক মানৱ জাতিৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ গণ্য কৰে ন্যায়াধিকৰণে। শাস্তি ঘোষণা কৰি ন্যায়াধীশ মজুমদাৰে কয়, ‘আমি তেওঁৰ ওপৰত এটাই শাস্তি আৰোপ কৰিব বিচাৰিছো- সেয়া হ’ল মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা।’ উল্লেখ্য যে বাংলাদেশত যোৱা বছৰৰ জুলাই-আগষ্টত হাছিনা চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে গঢ়ি উঠা ছাত্র নেতৃত্বাধীন গণ বিদ্ৰোহৰ সময়ত নিৰাপত্তা বাহিনীৰ উৎপীড়নত সহস্রাধিক লোকে প্রাণ হেৰুৱাৰ অভিযোগ
উত্থাপন হৈ আহিছে। আনকি ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ মানবাধিকাৰ কাৰ্যালয়ৰ এক প্রতিবেদন অনুসৰি, যোৱা বছৰৰ ১৫ জুলাইৰ পৰা ১৫ আগষ্টত দেশখনত নিৰাপত্তা বাহিনীৰ হাতত ১৪শ লোকে প্রাণ হেৰুৱায়। নিৰাপত্তাৰক্ষীৰ দ্বাৰা সংঘটিত এই হত্যালীলা হাছিনাৰ নিৰ্দেশত কাৰ্যকৰী হোৱাৰ সকলো থলেই আছে। কাৰণ তেতিয়া তেওঁ প্রধানমন্ত্রীরূপে কার্যনির্বাহ কৰি আছিল। অৱশ্যে পৰিস্থিতি নিয়ন্ত্ৰণৰ বাহিৰলৈ যোৱাত যোৱা বছৰৰ চাৰি আগষ্টত তেওঁ ভাৰতলৈ পলায়ন কৰে। তেতিয়াৰ পৰা তেওঁ ভাৰতত আশ্ৰয় লৈ আছে। হাছিনাৰ পলায়নৰ পাছত ড° মহম্মদ ইউনুছৰ নেতৃত্বত গঠন হোৱা অ-নির্বাচিত অন্তর্বর্তী চৰকাৰে গণ বিক্ষোভৰ সময়ত নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে সংঘটিত কৰা হত্যালীলাৰ বিচাৰ হ’ব বুলি ঘোষণা কৰে। সেই অনুসৰি এমাহ পূর্বে আন্তঃজার্তিক অপৰাধ ন্যায়াধিকৰণত হাছিনা, তদানীন্তন গৃহমন্ত্রী আছাদুজ্জামান আৰু প্রাক্তন আৰক্ষী মুৰব্বী অল-মামুনৰ বিচাৰ আৰম্ভ হয়। অৱশ্যে অপৰাধ স্বীকাৰ কৰাৰ বাবে মামুনে শাস্তিৰ পৰা ৰেহাই লাভ কৰে। আজি ফাঁচি ঘোষণাৰ সময়ত আদালতে লগতে কয়, ‘শেখ হাছিনাই প্রতিবাদকাৰীসকলৰ সমাৱেশৰ স্থান নিশ্চিকৰণৰ বাবে আইন বলৱৎকাৰী সংস্থাসমূহক ড্ৰ’ন ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু প্ৰতিবাদকাৰীসকলক নিধনত হেলিকপ্টাৰ আৰু প্ৰাণঘাতক অস্ত্র ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ নির্দেশ দিয়ে।’ একেদৰে তদানীন্তন গৃহমন্ত্রী আছাদুজ্জামান আৰু আৰক্ষী মুৰব্বী অল-মামুন এনে উৎপীড়ন বন্ধ কৰাত ব্যর্থ হয় আৰু সেয়েহে দুয়ো শাস্তি পোৱাৰ যোগ্য বুলি আদালতে মন্তব্য কৰে। হাছিনা আৰু আছাদুজ্জামানক দোষী সাব্যস্ত কৰি আদালতে কয় যে বিচাৰত দুয়োৰে অনুপস্থিতিয়ে তেওঁলোক দোষী হোৱাটো সূচায়। আদালতে এই বুলিও মন্তব্য কৰে যে যোৱা বছৰৰ গণ বিদ্ৰোহৰ সময়ত ঢাকা বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলৰ ওপৰত সংঘটিত আক্রমণ আৱামী লীগৰ ভ্ৰাতৃ সংগঠন ছাত্র লীগ আৰু যুৱ লীগকে ধৰি দলটোৰ শাখা সংগঠনৰ দ্বাৰা সংঘটিত হোৱাটো সাক্ষীৰ ভাষ্যই প্রমাণ কৰিছে। এই বিদ্ৰোহৰ সময়ত প্ৰতিবাদকাৰী ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে উত্থাপন কৰা দাবীসমূহৰ প্ৰতি তদানীন্তন হাছিনা চৰকাৰে গুৰুত্ব দিয়াৰ পৰিৱৰ্তে তদানীন্তন প্রধানমন্ত্রীয়ে আন্দোলনটোক উপহাস কৰে বুলিও আদালতে মন্তব্য কৰে। কেৱল সেয়াই নহয়, প্রতিবাদকাৰী ছাত্র-ছাত্রীসকলক ইংগিত কৰি হাছিনাই অপমানজনক মন্তব্য কৰে। এই অপমানজনক মন্তব্য কৰোতে তেওঁ বাংলাদেশত প্রচলিত ‘ৰাজাকৰ’ শব্দটো ব্যৱহাৰ কৰে। এই শব্দই অপমানসূচক অর্থ বুজায়। তদানীন্তন গৃহমন্ত্রী আছাদুজ্জামানৰ স’তে হোৱা এক টেলিফোনিক বার্তালাপত প্রতিবাদকাৰীসকলক ইংগিত কৰি ৰাজাকৰ শব্দটো প্রয়োগ কৰি হাছিনাই এইসকল প্রতিবাদকাৰীসকলক ফাঁচি দিয়া হ’ব বুলি উল্লেখ কৰে। বাৰ্তালাপত লগতে তেওঁ কয়, ‘আন্দোলন দমনৰ বাবে ছাত্র লীগেই যথেষ্ট।’ আন্তর্জাতিক অপৰাধ আদালতত তেওঁৰ এই বার্তালাপ শুনোৱা হয়। স্বয়ং প্রধানমন্ত্রীয়ে প্ৰতিবাদকাৰীসকলক ইংগিত কৰি এনে অপমানসূচক শব্দ প্ৰয়োগ কৰাত দেশখনৰ আইন-শৃংখলা পৰিস্থিতি ভয়াবহ হৈ উঠে। ক্ষোভত একো নাই হৈ ছাত্র-ছাত্রীকে ধৰি চৰকাৰ বিৰোধী জনতা ৰাজপথলৈ ওলাই আহে। তেতিয়া হাছিনাই প্রতিবাদকাৰী ছাত্র-ছাত্রীসকলক নিধন কৰিবলৈ নিৰ্দেশ জাৰি কৰে বুলি আজি আদালতে মন্তব্য কৰে। প্ৰতিবাদ দমনৰ নামত আৰক্ষীয়ে বহুসংখ্যকক গুলীয়াই ধৰাশায়ী কৰে। আৰক্ষীৰ গুলিত প্রাণ হেৰুওৱাসকলৰ অন্যতম হ’ল ৰংপুৰস্থিত বেগম ৰোকেয়া বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ছাত্ৰ আবু ছাঈদ। তদুপৰি আৰক্ষীৰ গুলিত ঢাকাৰ ছানখাঁৰপুল অঞ্চলতো ছজন প্রতিবাদকাৰীয়ে প্ৰাণ হেৰুৱায়।
হত্যা, হত্যাৰ অপচেষ্টা, নির্যাতনকে ধৰি পাঁচটা অপৰাধৰ বিচাৰ
হাছিনা, তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ প্রাক্তন গৃহমন্ত্রী আছাদুজ্জামান আৰু প্রাক্তন আৰক্ষী মুৰব্বীৰ বিৰুদ্ধে মুঠ পাঁচটা গুৰুতৰ অপৰাধৰ অভিযোগ উত্থাপন হয়। এই ত্রিমূৰ্তিৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপন হোৱা এই পাঁচ অভিযোগ হ’ল, হত্যা, হত্যাৰ অপচেষ্টা চলোৱা, অত্যাচাৰ-উৎপীড়ন আৰু আন অমানবীয় কর্ম। অৱশ্যে এই পাঁচ অপৰাধৰ তিনিটাতহে দোষী সাব্যস্ত কৰি কালি আদালতে হাছিনাৰ বিৰুদ্ধে মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰি কৰে ।
ব্যাপক হিংসাত্মক ঘটনাত পুনৰ অৰাজক অৱস্থা বাংলাদেশত
আন্তর্জাতিক অপৰাধ আদালতে মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰিৰ পূৰ্বে বাংলাদেশত বিভিন্ন স্থানত অনেক হিংসাত্মক ঘটনা সংঘটিত হয়। এনে জটিল পৰিস্থিতিত ঢাকাৰ মহানগৰ আৰক্ষীয়ে নিৰাপত্তা ব্যৱস্থা কঠোৰ কৰি তুলিছে। আনকি অগ্নিসংযোগ, বিস্ফোৰণ, নিৰাপত্তা বাহিনী আৰু সাধাৰণ লোকক আক্রমণত লিপ্তক দেখা মাত্রে গুলিচালনা কৰিবলৈ ঢাকা মহানগৰ আৰক্ষী আয়ুক্ত শেখ মহম্মদ হজ্জত আলীয়ে কালি সন্ধিয়া নির্দেশ জাৰি কৰে।
ঢাকাত ডাঙৰ পৰ্দাত ৰায়দানৰ চলন্ত সম্প্ৰচাৰ
হাছিনাৰ বিৰুদ্ধে অপৰাধ আদালতে দিয়া এই ৰায়দানৰ আজি ঢাকাত চলন্ত সম্প্ৰচাৰৰ ব্যৱস্থা কৰে চৰকাৰে। ডাঙৰ পর্দাত এই বায়দান প্রত্যক্ষ কৰে একাংশ ছাত্র-ছাত্রী আৰু যুৱক-যুৱতীয়ে। হাছিনাৰ শাস্তি শুনি এইসকলে উচ্ছ্বাস প্রদর্শন কৰে।
অনুতপ্ত নহয় হাছিনা: ন্যায়াধীশৰ মন্তব্য
আজি মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰিৰ সময়ত অপৰাধ আদালতে দাবী কৰে যে অপৰাধ কৰিও হাছিনা অনুতপ্ত নহয়। আদালতে কয়, ‘অপৰাধৰ বাবে ক্ষমা বিচৰা নাই হাছিনাই। তেওঁৰ অনুশোচনা নাই। বৰঞ্চ আদালতৰ বিষয়াবৰ্গ আৰু কৰ্মচাৰীসকলক ভাবুকিহে দিছে।’ আদালতে লগতে এই বুলিও স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে প্রাক্তন প্রধানমন্ত্রীগৰাকীয়ে যোৱা বছৰ প্ৰতিবাদ চলি থকাৰ সময়ত আছাদুজ্জামানৰ স’তে হোৱা টেলিফোনিক বাৰ্তালাপৰ সময়ত প্ৰতিবাদকাৰীসকলক ইংগিত কৰি যি অপমানজনক শব্দ প্রয়োগৰ টেলিফোনিক বার্তালাপ আদালতে শুনিলে সেই বার্তালাপ কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা (এআই)ৰ দ্বাৰা তৈয়াৰী নহয়।
আবু ছাঈদৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ প্ৰতিবেদন চাৰি-পাঁচবাৰ সলনি
যোৱা বছৰ বাংলাদেশত গণ বিদ্রোহ চলি থকা সময়ত আৰক্ষীৰ গুলিত নিহত আবু ছাঈদৰ মৰণোত্তৰ পৰীক্ষাৰ প্রতিবেদন চিকিৎসকে হেঁচাত পৰি চাৰি-পাঁচবাৰ সলনি কৰে। এই প্রতিবেদন সলনি কৰিবলৈ সন্মত নোহোৱা চিকিৎসকক ভাবুকিও দিয়া হৈছিল। আদালতত এই কথাও ফাদিল হয়। লগতে পোহৰলৈ আহে যে পাছফালৰ পৰা আৰক্ষীয়ে আবুলৈ গুলিবর্ষণ কৰে।
আদালতৰ ৰায়ক প্ৰত্যাহ্বান জনাব নোৱাৰে হাছিনাই: অধিবক্তা
আজি অপৰাধ আদালতে শাস্তি ঘোষণা কৰাৰ পাছত চৰকাৰী পক্ষৰ অধিবক্তাই প্রকাশ কৰে যে পলাতক হাছিনাই আদালতৰ এই ৰায়ক প্রত্যাহ্বান জনাই ন্যায়পালিকাৰ দ্বাৰস্থ হ’ব নোৱাৰিব। এই ৰায়ৰ প্ৰতিলিপি ভাৰত চৰকাৰলৈ প্রেৰণ কৰাৰো ইংগিত দিয়ে চৰকাৰী অধিবক্তাই। শাস্তি ঘোষণাৰ পাছত আদালতে দেশবাসীক শান্ত হ’বলৈও আহ্বান জনায়।
কি ক’লে হাছিনাৰ অধিবক্তাই
হাছিনাৰ অধিবক্তাই দাবী কৰে যে প্ৰাক্তন প্রধানমন্ত্রীগৰাকীয়ে যোৱা বছৰৰ গণবিক্ষোভ দমনৰ বাবে হেলিকপ্টাৰ ব্যৱহাৰ কৰা নাছিল। একেদৰে হাছিনাই কাকো অপমান কৰা নাছিল বুলিও অধিবক্তাই দাবী কৰে। আন্দোলনকাৰীৰ সংখ্যা মাথোঁ আঠশহে আছিল বুলি দাবী কৰি তেওঁৰ অধিবক্তাই লগতে কয়, ‘চৰকাৰী হিচাপত আন্দোলনকাৰীৰ সংখ্যা আঠশহে আছিল। তেনেস্থলত ডেৰ হেজাৰ আন্দোলনকাৰীৰ মৃত্যু হ’ল কেনেকৈ?’
পুনৰ ‘ধান মন্দিৰ’ ভঙাৰ চেষ্টা উন্মত্ত লোকৰ
বাংলাদেশৰ প্ৰতিষ্ঠাপক ৰাষ্ট্ৰপতি শ্বেইখ মুজিবুৰ ৰহমানৰ ঢাকাস্থিত বাসগৃহ (ধান মন্দিৰ) পুনৰ ভঙাৰ অপচেষ্টা চলালে একাংশ উন্মত্ত লোকে। আজি অপৰাধ আদালতে শেইখ হাছিনা আৰু তেওঁৰ ঘনিষ্ঠ আছাদুজ্জামান খানক মৃত্যুদণ্ডাজ্ঞা জাৰিৰ পাছতে শ শ লোকে ধান মন্দিৰত উপস্থিত হৈ ঘৰটো ভাঙি পেলাবলৈ উদ্যত হয়। ঘৰটো ভাঙিবলৈ এই উন্মত্ত লোকসকলে দুখন এক্সকেভেটৰো লৈ যায়। অৱশ্যে এই খবৰ পাই ঘটনাস্থলীত বৃহৎসংখ্যক সেনা-আৰক্ষী উপস্থিত হৈ ঘৰটো কথমপি ৰক্ষা কৰে। বিক্ষোভকাৰীসকলক ছত্রভংগ দিয়াবলৈ নিৰাপত্তা বাহিনীয়ে লাঠিচালনাও কৰে। উল্লেখ্য যে যোৱা বছৰৰ জুলাই-আগষ্টৰ বাংলাদেশৰ গণবিদ্ৰোহৰ সময়তো উন্মত্ত প্রতিবাদকাৰীয়ে ধান মন্দিৰৰ বৃহৎ ক্ষতিসাধন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত যোৱা ফেব্ৰুৱাৰীতো মুজিবুৰৰ এই ঘৰৰ অর্ধেক ভাঙি পেলায় দুষ্কৃতিকাৰীয়ে।