Supreme Court :✒️ভূমি অধিগ্রহণৰ পাছত মাটিৰ গৰাকীয়ে অধিকাৰৰূপে পুনৰ সংস্থাপন দাবী কৰিব নোৱাৰে। এই কথা স্পষ্ট কৰি দিছে উচ্চতম ন্যায়ালয়ে। অলপতে হাৰিয়ানাৰ একাংশ মাটিৰ গৰাকীয়ে পুনৰ সংস্থাপন দাবী কৰি দাখিল কৰা এক আবেদন খাৰিজ কৰি ন্যায়াধীশ জে বি পাৰ্ডিৱালা আৰু ন্যায়াধীশ আৰ মহাদেৱনৰ এখন বিচাৰপীঠে লগতে কয় যে এক ৰাজহুৱা উদ্দেশ্যত আইন অনুসৰি কৰা ভূমি অধিগ্রহণে দেশৰ সংবিধানৰ ২১ অনুচ্ছেদ উলংঘা নকৰে।
উল্লেখ্য যে সংবিধানৰ উক্ত অনুচ্ছেদে সকলোকে জীৱন-জীৱিকাৰ অধিকাৰ প্ৰদান কৰিছে। এই আবেদনসমূহ খাৰিজৰ সময়ত দুজনীয়া বিচাৰপীঠখনে উক্ত অনুচ্ছেদৰ অধিক ব্যাখ্যা কৰি কয়, ‘ভূমি অধিগ্রহণৰ ক্ষেত্ৰত সংবিধানে সঠিক ক্ষতিপূৰণৰ নিশ্চয়তাহে দিছে। আইন বা নিৰ্দিষ্ট নীতিৰ বাহিৰত পুনৰ সংস্থাপনৰ নিশ্চয়তা দিয়া নাই।’
বিচাৰপীঠে এই বুলিও স্পষ্ট কৰি দিয়ে যে এক ৰাজহুৱা উদ্দেশ্যত সম্পত্তি অধিগ্রহণ কৰিলে সংশ্লিষ্ট ভূমিৰ গৰাকীয়ে জীৱিকাৰ অধিকাৰক প্ৰয়োগ কৰিব নোৱাৰে বা আইনী অধিকাৰৰ বিষয়ৰূপে অধিগৃহীত ভূমিৰ বিকল্প ভূমিও দাবী কৰিব নোৱাৰে।
এই ক্ষেত্ৰত ন্যায়ালয়ে আৰু কয়, ‘এক নীতিৰ অধীনত সুনির্দিষ্টভাৱে পুনৰ সংস্থাপনৰ কথা উল্লেখ নাথাকিলে অধিগৃহীত ভূমি বা গৃহৰ বিকল্প আগবঢ়োৱাৰ ক্ষেত্ৰত ৰাষ্ট্ৰৰ আইনী বাধ্যবাধকতা নাথাকে।’
অৱশ্যে এনে নীতি নিজস্ব পৰিসৰৰ মাজত নিকাকৈ প্ৰয়োগ কৰিব লাগিবই বুলি ন্যায়ালয়ে স্পষ্ট কৰি দিয়ে। বিভিন্ন ৰাজ্য চৰকাৰে জনমুখী বা তুষ্টিকৰণ নীতিৰে অধিকৃত ভূমিৰ গৰাকীসকলৰ বাবে পুনৰ সংস্থাপন নীতি ঘোষণা কৰি ভূমি অধিগ্রহণ প্ৰক্ৰিয়াক জটিল কৰে বুলি অসন্তুষ্টি ব্যক্ত কৰি ন্যায়ালয়ে লগতে কয় যে ইয়ে দীঘলীয়া আইনী যুঁজৰো জন্ম দিয়ে।
ন্যায়ালয়ে লগতে এই বুলিও কয়, ‘যেতিয়া কোনো এক ৰাজহুৱা উদ্দেশ্যত এজন ব্যক্তিৰ ভূমি অধিগ্রহণ কৰা হয়, তেতিয়া ব্যক্তিজনে আইনৰ প্ৰতিষ্ঠিত নীতি অনুসৰি উপযুক্ত ক্ষতিপূৰণ পোৱাৰ যোগ্য হয়। চৰকাৰে স্থানচ্যুত ব্যক্তিসকলক ধনৰ ক্ষতিপূৰণ দিয়াৰ উপৰি বিৰলৰ বিৰলতম ক্ষেত্ৰতহে পুনৰ সংস্থাপন আঁচনি মুকলি কৰিব পাৰে। যিমানেই ভাল অভিপ্ৰায়ৰ নহওক কিয়, যেতিয়া আইনী বাধ্যবাধকতা নাথাকে তেতিয়া অপ্রয়োজনীয় জনকল্যাণ আঁচনি প্ৰতিটো ভূমি অধিগ্ৰহণৰ ঘটনাৰ ক্ষেত্ৰতে প্রত্যাশাত পৰিণত হ’ব নোৱাৰিব।’
বহু সময়ত ৰাজ্য চৰকাৰসমূহে জনতাক তুষ্টিকৰণৰ উদ্দেশ্যে অপ্রয়োজনীয় আঁচনি মুকলি কৰি সৰ্বশেষত জটিলতাৰ সন্মুখীন হয় বুলি ন্যায়ালয়ে ক্ষোভপ্রকাশ কৰে। ন্যায়ালয়ে অসন্তুষ্টি প্রকাশ কৰে যে চৰকাৰৰ এনে কাৰ্যই অপ্রয়োজনীয় গোচৰৰ সংখ্যা বৃদ্ধি কৰে।
এই শুনানিৰ সময়ত ন্যায়ালয়ে ২০১১ৰ মধ্যপ্ৰদেশ ৰাজ্য বনাম নর্মদা বচাও আন্দোলন আৰু অমৰজিৎ সিং বনাম পঞ্জাৱ ৰাজ্য গোচৰৰ ৰায়ৰ কথাও উল্লেখ কৰি কয় যে পুনৰ সংস্থাপন এক সংবিধান প্রদত্ত অধিকাৰ নহয়।