সম্প্রতি বিশ্বৰ অধিকাংশ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ সিংহভাগ লোকে এমুঠি খাদ্যৰ বাবে হাহাকাৰ কৰি আছে। অর্ধাহাৰে-অনাহাৰে দিন পাৰ কৰিছে এই দেশসমূহৰ কোটি কোটি লোকে। এনে এক অৱস্থাতে বিশ্বৰ ইছলামিক দেশসমূহক লৈ পাকিস্তানে পশ্চিমীয়া বিশ্বৰ ‘নাটো’ সদৃশ এটা ইছলামিক সংগঠন প্রতিষ্ঠা কৰিবলৈ তৎপৰ হৈছে। মূলতঃ ক্ষমতাশালীসকলৰ দুর্নীতি-ভ্ৰষ্টাচাৰৰ ফলত অধিকাংশ ইছলামিক দেশৰ ৰাজভঁৰাল একপ্ৰকাৰ শূন্য হৈছে।
সাধাৰণ কাম-কাজ পৰিচালনা কৰিবলৈও চৰকাৰে আন্তর্জাতিক সাহায্য বিচাৰিব লগা হৈছে। তেনে সময়তে ইছলামিক ‘নাটো’ গঠন কৰিবলৈ ব্যাপক তৎপৰতা আৰম্ভকৰিছে ইছলামাবাদে। কেরল সেয়াই নহয়, পৰমাণু শক্তি সুৰক্ষাৰ অজুহাতত পাকিস্তানে বিভিন্ন দেশৰ স’তে সামৰিক চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰিবলৈও তৎপৰ হৈছে।
একাংশ বিশেষজ্ঞৰ মতে, ভাৰতৰ বৈৰী ৰাষ্ট্র পাকিস্তানে বিশ্বৰ ৫৭ খন ইছলামিক দেশৰ সংগঠন ‘অর্গেনাইজেছন অব ইছলামিক কান্ট্রিজ’ (অ’আইচি)ক সম্পূৰ্ণৰূপে ‘নাটো’ সদৃশ সংগঠনলৈ ৰূপান্তৰৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। উল্লেখ্য যে সম্প্রতি বিশ্বৰ ৩৪ খন ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰ ভয়াৱহ দুর্ভিক্ষৰ কবলত আছে। গতিকে বিশ্বৰ মুঠ ঘৰুৱা উৎপাদন বা জিডিপিলৈ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰসমূহৰ অৱদান মাথোঁ আঠ শতাংশহে। অধিকাংশ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰৰ জনতাৰ দুৰ্দশাৰ মাজতে পাকিস্তান চৰকাৰ আৰু পাক সেনাবাহিনীয়ে বিশ্বৰ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰসমূহক সামৰি ‘নাটো’ সদৃশ সংগঠন প্রতিষ্ঠাৰ কুচকাৱাজ চলাইছে।
অৱশ্যে দেশখনৰ এই সপোন কলিতেই মৰহাৰ আশংকা প্ৰৱল। কাৰণ বিশ্বৰ অধিকাংশ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰই চৰম দৰিদ্ৰতাৰ কবলত পৰি ছটফটাই আছে। দুর্ভিক্ষৰ কবলত পৰা এই ৩৪ দেশৰ মাজৰ ২৪ খনৰ জনমূৰি গড় আয় মাত্র ২,৫০০ ডলাৰ। সামগ্রিকভাৱে বিশ্বত জনমূৰি গড় আয় ১৩ হেজাৰ ডলাৰ।
অৰ্থাৎ আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় হিচাপত এই দেশসমূহৰ লোকৰ আয় পাঁচগুণ কম। গতিকে এই দেশসমূহৰ পক্ষে প্ৰতিৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত বিপুল অংকৰ ধন ব্যয় কৰাটো সম্ভৱ নহয়। লক্ষ্যণীয়ভাবে ‘নাটো’ সদৃশ যিটো সংস্থা গঠন কৰিবলৈ পাকিস্তানে পৰিকল্পনা কৰিছে, সেই সংগঠনৰ স’তে সামৰিক বুজাপৰাৰ দিশটোও জড়িত কৰাৰ অংক কৰিছে ইছলামাবাদে।
কাৰণ ‘নাটো’ মূলতঃ সামৰিক সহযোগিতামূলক সংস্থা। আকাশত চাং পতাৰ লেখীয়া সপোন দেখি পাকিস্তানে ‘নাটো’ সদৃশ প্রতিষ্ঠাৰ পৰিকল্পনা কৰিলেও ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সমীক্ষাই এটা সুকীয়া দিশ পোহৰলৈ আনিছে। উল্লেখ্য যে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ শেহতীয়া এক সমীক্ষা অনুসৰি বিশ্বৰ অন্যতম ইছলামিক দেশ ছিৰিয়াৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ ৯০ শতাংশই দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত বাস কৰি আছে। একেদৰে আফগানিস্তান আৰু ছোমালিয়াৰ ক্ৰমে ৮৫ আৰু ৫৪ শতাংশ লোক দৰিদ্ৰ সীমাৰেখাৰ তলত আছে।
অনুৰূপ ধৰণে আফ্ৰিকাৰ দেশ মালিৰ ৪৪ শতাংশ লোকে চৰম দৰিদ্ৰতাৰ স’তে সহবাস কৰি আছে। এনে অবস্থাতো পাকিস্তানে কিদৰে ‘নাটো’ সদৃশ সংগঠন প্রতিষ্ঠাৰ সপোন দেখিব পাৰে তাক লৈ বহু বিশেষজ্ঞই তবধ মানিছে। অধিকাংশ ইছলামিক দেশ দৰিদ্ৰতাই নহয়, পাকিস্তানৰ ‘নাটো’ সদৃশ সংগঠন প্রতিষ্ঠাৰ বাটত আন এটা হেঙাৰো আছে। সেয়া হ’ল প্রায় সমগ্র বিশ্বজুৰি বিৰাজ কৰি থকা ছিয়া-ছুন্নীৰ সংঘাত।
বর্তমানে সমগ্ৰ বিশ্বৰ ইছলামিক ধৰ্মাৱলম্বীসকলৰ অধিকাংশ তথা ৮৫ৰ পৰা ৯০ শতাংশই হ’ল ছুন্নী পন্থী। বাকীসকলে ছিয়া মতাদর্শ অনুসৰণ কৰে। উল্লেখ্য যে ছুন্নী মতবাদক সাৰথি কৰি অ’আইচিসহ সমগ্র ইছলামিক বিশ্বক নিয়ন্ত্রণ কৰাৰ সপোন পুহি ৰাখিছে ছৌদি আৰবে। পাকিস্তান ইয়াৰ পৰা পৃথক। কিন্তু পাৰস্য উপসাগৰৰ কোলাৰ ছিয়া প্রধান ইৰানে পাকিস্তান বা ছৌদি আৰবৰ আহ্বান কিমান গ্রহণ কৰিব তাক লৈও অনিশ্চয়তা আছে।
উল্লেখ্য যে ১৯৭৯৩ ইছলামিক বিপ্লৱৰ পাছত ইৰানৰ ক্ষমতা দখল কৰে কট্টৰপন্থী ছিয়া ধর্মগুক আয়াতুল্লা খামেনেই। তেতিয়া প্রতিবেশী ৰাষ্ট্ৰ ইৰাকৰ ক্ষমতাত আছিল ছুন্নীপন্থী ছাদ্দাম হুছেইন। তেহৰান বিপ্লৱৰ পাছত আঠ বছৰ ধৰি ইৰাক-ইৰান যুদ্ধ চলে। ইয়াৰ ৩৭ বছৰ পাছতো দেশ দুখনৰ মাজৰ সম্পৰ্কৰ পৰা জটিলতা দূৰ হোৱা নাই।
আনহাতে, যোৱা শতিকাৰ ৮০ দশকৰ পৰা পাকিস্তান সন্ত্রাসবাদী সংগঠনৰ ৰম্যপুৰীত পৰিণত হয়। পৰৱৰ্তী চাৰিটা দশকত এই সন্ত্রাসবাদী সংগঠনসমূহৰ বিৰুদ্ধে বহু হেজাৰ ছিয়া ধৰ্মাৱলম্বী লোকক হত্যাৰ অভিযোগ উত্থাপন হয়। এনে অৱস্থাত ছিয়া আৰু ছুন্নীৰ বুজাপৰা হোৱাৰ সম্ভাৱনা ক্ষীণ। উল্লেখ্য যে ১৯৯১৩ ইৰাকৰ ছাদ্দাম হুছেইনৰ শাসনৰ বিৰুদ্ধে দেশখনৰ ছিয়াসকলৰ একাংশ প্রতিবাদত মিলিত হয়।
ছাদ্দামৰ স্বৈৰাচাৰৰ বিৰুদ্ধে সৰৱ হোৱা ছিয়াসকলৰ ১০ হেজাৰক নিশাটোৰ ভিতৰতে হত্যা কৰা হয়। পৰৱৰ্তী সময়ত ২০০৩ত ছাদ্দামৰ বিৰুদ্ধে গণবিধ্বংসী অস্ত্ৰ ৰখাৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি ইৰাক আক্রমণ কৰে মার্কিন বাহিনীয়ে। সেই যুদ্ধত ছাদ্দামৰ পতনৰ সহায়ক হোৱাকৈ ইৰাকৰ ছিয়া বিদ্রোহী সংগঠনসমূহক পৰ্দাৰ আঁৰত থাকি ইৰানে সহায় কৰে।
ফলত পশ্চিম এছিয়াৰ পৰিস্থিতি জটিলৰ পৰা জটিলতৰ হয়।আনহাতে, ২০১২ত ছিয়া ধর্মগুৰু শেখ নিমৰেৰ মৃত্যুদণ্ড কার্যকৰী কৰে ছৌদি আৰবে। ফলত দেশখনৰ স’তে ইৰানৰ সংঘাত তীব্ৰতৰ হয়। উল্লেখ্য যে বিশ্বৰ অধিকাংশ ইছলামিক দেশৰ চৰম আর্থিক বিপৰ্যয়ৰ বাবে ক্ষমতাশালীৰ দুর্নীতি-ভ্ৰষ্টাচাৰৰ লগতে এই দেশসমূহৰ দুৰ্বল বেংকিং ব্যৱস্থাক দায়ী কৰিছে একাংশ বিশ্লেষকে।
সাধাৰণভাৱে এই ৰাষ্ট্ৰসমূহত বেংকসমূহে ধর্মীয় অনুশাসন মানি কাৰ্য পৰিচালনা কৰে। গতিকে এই বেংকসমূহৰ স’তে বজাৰ অৰ্থনীতিৰ কোনো সম্পর্ক নাই। ফলত বিপুল লোকচানৰ সন্মুখীন হৈছে এই বেংকসমূহ। আনহাতে, পাকিস্তান-আফগানিস্তান আৰু ইৰানে মাদক দ্রব্যৰ জৰিয়তে আয়ৰ এটা বিকল্প পথ মুকলি কৰি থৈছে। এই তিনি দেশত ভাঙৰ ব্যাপক প্রচলন আছে।
তদুপৰি ইছলামিক দেশসমূহৰ আন এটা ডাঙৰ সমস্যা হ’ল সন্ত্রাসবাদ। সন্ত্রাসবাদৰ পৃষ্ঠপোষকতা কৰা ইছলামিক দেশসমূহৰ অন্যতম হ’ল পাকিস্তান, ইৰান, ছিৰিয়া, আফগানিস্তান আৰু তুৰস্ক আদি। এই দেশসমূহৰ সন্ত্রাসবাদী সংগঠনে আফ্ৰিকাৰ ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰসমূহলৈও জাল বিস্তাৰ কৰিছে। ফলত বিভিন্ন আফ্রিকান-ইছলামিক ৰাষ্ট্ৰত গৃহযুদ্ধৰ পৰিস্থিতি বিৰাজ কৰি আছে। ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে মৌলবাদেও চৰম ৰূপ ধাৰণ কৰিছে।
একেদৰে অ’আইচিৰ অন্তর্ভুক্ত দেশসমূহৰ অধিকাংশই বিজ্ঞান-প্রযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰতো বহুদূৰ পিছুৱাই আছে। উল্লেখ্য যে জনসংখ্যাৰ দিশৰ পৰা বিশ্বৰ ২৫ শতাংশ লোকেই ইছলাম ধর্মাৱলম্বী। তৎসত্ত্বেও এই পর্যন্ত ইছলামিক দেশসমূহৰ মাথোঁ তিনিজনেহে ন’বেল বঁটা লাভকৰিছে। আনহাতে, বিশ্বৰ মুঠ জনসংখ্যাৰ এক শতাংশতকৈও কম ইহুদীসকলৰ হাতলৈ গৈছে ১৬৫ টা ন’বেল বঁটা।
এই ক্ষেত্রত ইছলামিক দেশসমূহৰ মাজত কেৱল সংযুক্ত আৰৱ আমিৰ শ্বাহিৰ অৱস্থা কিছু উন্নত। লক্ষ্যণীয়ভাৱে বিশ্বৰ অধিকাংশ ইছলামিক দেশৰ লোক ধর্মীয় শিক্ষাত বিশ্বাসী। ফলত বিজ্ঞান-প্ৰযুক্তিৰ ক্ষেত্ৰত এই দেশসমূহৰ লোক বহু পিছ পৰি ৰৈছে। সম্প্ৰতি আধুনিক যুদ্ধৰ বহুলাংশে কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা, কৃত্রিম উপগ্ৰহ আদিত নিৰ্ভৰশীল। এনে প্রযুক্তি ইছলামিক দেশসমূহৰ হাতত নাই বুলিবই পাৰি। কেৱল সেয়াই নহয়, অত্যাধুনিক অস্ত্র-শস্ত্ৰৰ ক্ষেত্ৰতো আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰ বা পশ্চিমীয়া দেশৰ ওপৰত সম্পূৰ্ণৰূপে নিৰ্ভৰশীল। এনে পৰিস্থিতিত পাকিস্তানৰ ‘নাটো’ সংগঠন প্ৰতিষ্ঠাৰ সপোন বাস্তৱত পৰিণত নোহোৱাৰ সম্ভাৱনাই অধিক।