Chhattisgarh:
চত্তিছগড়ৰ ৰায়পুৰৰ অৱধীয়া পাৰাৰ পাক লগা তথা সৰু গলিবোৰৰ মাজতে আছে এটা প্রায় উঁৱলি যোৱা সৰু ঘৰ। জীৱনৰ অনেক কঠিন পৰিস্থিতি দেখি দেখি ঘৰটোও যেন ভাগৰুৱা হৈ পৰিছে। সেই ভগ্নপ্রায় ঘৰটোতে বাস কৰে প্ৰায় ৮৪ বছৰীয়া জাগেশ্বৰ প্ৰসাদ অবধীয়াই। সেই ভগ্নপ্রায় ঘৰটোৰ বেৰবোৰে কথা ক’ব পৰা হ’লে ক’লেহেঁতেন কিদৰে এজন মানুহে সুদীর্ঘ ৩৯ বছৰ ধৰি ন্যায়ৰ দুৱাৰে দুৱাৰে টোকৰ মাৰিছিল আৰু যেতিয়ালৈ সেই দুৱাৰ খোল খালে, তেতিয়ালৈ জীৱনৰ অধিকাংশ খিৰিকীয়েই বন্ধ হৈ পৰিছিল। চাবলৈ গ’লে এই জাগেশ্বৰ প্ৰসাদ অবধীয়া হৈছে ব্যৱস্থাৰ কঠোৰতা, ন্যায় প্রদানত বিলম্ব আৰু এজন ব্যক্তিৰ ভগ্ন আশাৰ প্রতীক।
অবিভক্ত মধ্যপ্ৰদেশৰ ৰাজ্যিক পথ পৰিবহণ নিগমৰ কেৰাণী পদত চাকৰি কৰা অৱধীয়াক ১৯৮৬৩ এশ টকা উৎকোচ লোৱাৰ অভিযোগত গ্ৰেপ্তাৰ কৰা হৈছিল। সেই এশ টকাই অবধীয়াৰ লগতে তেওঁৰ পৰিয়াললৈ কাল অমানিশা কঢ়িয়াই আনিছিল। এতিয়া প্রায় ৩৯ বছৰৰ পাছত আদালতে তেওঁক নির্দোষ ঘোষণা কৰিছে; কিন্তু ন্যায় ব্যৱস্থাটোৰ অতি বিলম্বতাৰ বাবেই অৱধীয়াই নিজৰ জীৱনৰ সোণালী সময়খিনিৰ লগতে হেৰুৱালে অনেক কিবাকিবি, যিবোৰ আৰু তেওঁ কেতিয়াও ঘূৰাই নাপায়। আদালতে ন্যায় দিয়াৰ পাছতো ব্যথিত অৱধীয়াই কয়, ‘এই ৰায়ৰ আৰু এতিয়া একো অর্থ নাই। চাকৰি গ’ল। সমাজে মুখ ঘূৰালে। সন্তানে পঢ়িব নোৱাৰিলে। সিহঁতক বিয়া পতাই দিব নোৱাৰিলো। আত্মীয়সকলে দূৰত্ব বৰ্তাই ৰাখিলে। চিকিৎসাৰ অভাৱত মোৰ পত্নীৰ মৃত্যু হ’ল। মই এই গুচি যোৱা সময়বোৰ আৰু ঘূৰাই আনিব নোৱাৰিম।’ অৱধীয়াই লগতে কয়, ‘উচ্চ ন্যায়ালয়ে মোক নির্দোষী বুলি কৈছে। যদিও আদালতৰ পৰা পোৱা প্ৰমাণপত্ৰৰ ওজন সেই গধুৰ বোজাৰ সন্মুখত একেবাৰে কম, যিবোৰ মই গোটেই পৰিয়ালৰ লগত ৩৯ বছৰে বহন কৰি আহিছো।’
উল্লেখ্য যে নিজৰ কাৰ্যালয়ৰ এজন কৰ্মচাৰীৰ ষড়যন্ত্ৰৰ বলি হৈছিল অৱধীয়া। তেওঁ কয়, ‘মই একো কৰা নাছিলো; কিন্তু মই সকলো হেৰুৱাব লগা হ’ল। এতিয়া কাক কওঁ যে মই একো কৰা নাছিলো? এতিয়াতো শুনিবলৈকো কোনো বাচি থকা নাই। মই গোটেই জীৱনটো এটা কথাই প্রমাণ কৰিবলৈ পাৰ কৰি দিলো যে মই নির্দোষী। এতিয়া যেতিয়া প্রমাণ হ’ল, তেতিয়াই একোৱেই বাচি থকা নাই। বয়সো নাই।’ পৰিবহণ নিগমৰ বিল সহায়কৰূপে এসময়ত কৰ্মৰত অৱধীয়াই জনায় যে এবাৰ এজন কৰ্মচাৰীয়ে নিজৰ বকেয়াৰ বিল পাছ কৰাই দিয়াৰ বাবে তেওঁক ২০ টকা উৎকোচ দিয়াৰ চেষ্টা কৰিছিল। অবধীয়াই সেই ধন লোৱাৰ পৰিৱৰ্তে কৰ্মচাৰীজনক ককৰ্থনা কৰি তেওঁৰ ওচৰলৈ দুনাই নাহিবলৈ কয়। সেই কৰ্মচাৰীজনৰ পিতৃ আৰক্ষী কর্মী আছিল। দুদিনমানৰ পাছত অৱধীয়াই কামৰ বাবে ঘৰৰ পৰা ওলাই যোৱাৰ সময়তে গলিৰ মুখত উক্ত কৰ্মচাৰীজনে হঠাৎ ওচৰলৈ আহি তেওঁৰ পকেটত কিবা এটা ভৰাই দিয়ে। লগে লগে সেই স্থানত সাধাৰণ পোছাকত থকা আৰক্ষীৰ দলে অৱধীয়াক এশ টকা ঘোচ লোৱাৰ অপৰাধত গ্ৰেপ্তাৰ কৰে। অরধীয়াই কয় যে সেই দিনটোত কেৱল তেওঁৰ বাবেই নহয়, বৰঞ্চ সমগ্র পৰিয়ালটোৰ বাবে শাস্তি আৰম্ভ হৈছিল।
১৯৮৮ ত আদালতত অভিযোগনামা দাখিল কৰা হয়। তেতিয়াৰে পৰা ১৯৯৪ পর্যন্ত তেওঁ নিলম্বিত হৈ থাকে। তাৰ পাছত ৰায়পুৰৰ পৰা ৰীৱালৈ সলনি কৰা হয়। আধা দৰমহা, অর্থাৎ মাত্র আঢ়ৈ হেজাৰ টকাৰে ঘৰৰ পৰা বাহিৰত থাকি তেওঁ পৰিয়াল চলাব নোৱৰা হৈ পৰে। তেওঁৰ পদোন্নতি আৰু দৰমহা বৃদ্ধিও আবদ্ধ হৈ পৰে। ধনৰ অভাৱত তিনি সন্তানেও এটা সময়ত স্কুল এৰিবলগীয়া হয়। তাৰ মাজতে অবধীয়াই অৱসৰ পায়। ইপিনে, মানসিক চিন্তাত জৰ্জৰিত হৈ ৰোগীয়া হৈ পৰা অৱধীয়াৰ পত্নীৰো বিনা চিকিৎসাত মৃত্যু হয়। নানা ধৰণৰ কষ্টকৰ কাম কৰি অৱধীয়াই তিনি সন্তানক ভৰণ-পোষণ দিছিল; কিন্তু তাৰ মাজতো তেওঁ ন্যায়ৰ যুঁজখনৰ পৰা আঁতৰি যোৱা নাছিল। ২০০৪ত এখন নিম্ন আদালতে অৱধীয়াক দোষী সাব্যস্ত কৰি এবছৰৰ কাৰাদণ্ড আৰু এহেজাৰ টকাৰ জৰিমনাৰ ৰায় দিয়ে। অৱশ্যে হাৰ মানিবলৈ অস্বীকাৰ কৰি তেওঁ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ দ্বাৰস্থ হয়। সুদীর্ঘ ২০ বছৰৰ পাছত অৱধীয়াই অৱশেষত ন্যায় লাভকৰিলে। কিছুদিনৰ পূৰ্বে ন্যায় লাভ কৰা অবধীয়াই কয় যে মাত্র এশ টকাৰ বাবে তেওঁ সুদীর্ঘ ১৪ হেজাৰ দিন এক অদৃশ্য কাৰাগাৰত থকা যেন অনুভৱ কৰিছিল। অবধীয়াই কয়, ‘ন্যায় পালো; কিন্তু সময় ঘূৰি নাহিল, পত্নী ঘূৰি নাহিল, সন্তানহঁতৰ শৈশৱ ঘূৰি নাহিল। আৰু সম্মান? হয়তো সেয়াও ঘূৰি নাহিল।’ ইচ্ছা কৰিলে অৱধীয়াই ক্ষতিপূৰণ দাবী কৰিব পাৰে; কিন্তু আৰু আদালতৰ মজিয়ালৈ যাব নিবিচাৰে। দুৰ্ভগীয়া ব্যক্তিজনে কেৱল বিচাৰিছে, চৰকাৰে তেওঁক পেন্সন আৰু বকেয়াখিনি আদায় দিয়ক।