Diwali:✒️পোহৰৰ উৎসৱ দীপাৱলীলৈ মাজত মাথোঁ আৰু তিনিটা দিন বাকী। দীপাৱলীৰ প্রাকৃক্ষণত ভীষণ ব্যস্ততা ৰাজ্যৰ মৃৎশিল্পীসকলৰ। দিনে-নিশাই ‘চাক’ ঘূৰাই নিৰ্মাণ কৰি গৈছে হেজাৰ হেজাৰ মাটিৰ চাকি। নলবাৰীৰ এখন গাঁৱতো প্ৰতি বছৰে দেখা যায় দীপাৱলীৰ প্ৰাক্ষণত ভীষণ ব্যস্ততা। মূৰ তুলি চাবলৈ আহৰি নাই। পুৱাৰে পৰা নিশালৈ কেৱল মাটিৰ চাকি নির্মাণত ব্যস্ত তেওঁলোক। জুবিন গার্গবিহীন অসমত প্রথমটো পোহৰৰ উৎসৱ যদিও সকলোতে সেমেকা পৰিৱেশ। কোনো এটা উৎসৱক লৈ যেন নাই কাৰো মনত আনন্দ। তথাপি পৰম্পৰা ৰক্ষা কৰিবই লাগিব। এইবাৰ সকলোতে উঠিছে এটাই চর্চা-পোহৰৰ উৎসৱ জুবিনদাৰ বাবে কেৱল মাটিৰ চাকিৰে পোহৰাই উদ্যাপন কৰা হ’ব।
সেই হেতুকে মৃৎশিল্পীসকলেও পূৰ্বৰ পৰম্পৰা ৰক্ষা কৰি এইবাৰো তেওঁলোক মাটিৰ চাকি নির্মাণত বর্তমান ব্যস্ত। যদিও অইনবাৰৰ দৰে বিক্ৰী বজাৰ ভাল নহয়, তথাপি নলবাৰীৰ বৰভাগৰ সমীপৱৰ্তী চৰিয়াগাঁৱৰ কে’বাটাও চুবুৰিত নিৰ্মাণ হৈছে হেজাৰ হেজাৰ মাটিৰ চাকি। প্ৰতিঘৰ লোকে ১০-২০ হেজাৰ মাটিৰ চাকি উলিয়াই ইতিমধ্যে বিক্ৰী কৰিছে যদিও আন বহুতো পৰিয়ালে ৫০-৮০ হেজাৰলৈ নিৰ্মাণ কৰি উলিয়াইছে চাকি। ইয়াৰে আধা অংশ ইতিমধ্যে বিক্রী হোৱা বুলি মৃৎশিল্পীসকলে জানিবলৈ দিয়ে। মহিলাসকল যদি নির্মাণত ব্যস্ত, সমান্তৰালকৈ পুৰুষসকলে সেইসমূহ চাকি বজাৰত বিক্ৰীৰ বাবে উলিয়াই নিয়াত ব্যস্ত। তাৰ মাজতে প্ৰাণৰ শিল্পীগৰাকী নোহোৱা হোৱাতো দুখ প্রকাশ কৰিছে মৃৎশিল্পীসকলে। ‘আগৰ দৰে এইবাৰ বিক্ৰী সিমান ভাল নহয়। জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যু হোৱা বাবে সকলোৰে মনত দুখ আৰু অশান্তি! তাৰে মাজতে আমিও চলিব লাগিব। ব্যৱসায়টোও কৰিব লাগিব, তেতিয়াহে আমি খাবলৈ পাম। বিক্রী নহ’লে আমি দুখীয়া মানুহে কি কৰি খাব।’
এইদৰে দুখ প্ৰকাশ কৰিলে মৃৎশিল্পী অঞ্জনা দাসে। ‘এইবাৰ তেওঁলোকৰ ১৫-২০ হেজাৰ মাটিৰ চাকি ইতিমধ্যে নির্মাণ কৰি উলিওৱা হৈ গৈছে। তাৰ আধা অংশ বিক্রীও হৈছে। কিন্তু কষ্টৰ প্ৰতি মূল্য হিচাপে উচিত দাম নাপাওঁ।’ এনেদৰে দুখ প্রকাশ কৰে মৃৎশিল্পী অঞ্জনা দাসে। মাটিৰ চাকি নির্মাণত মৃৎশিল্পীৰ সমস্যাৰ অন্ত নাই। তৎসত্ত্বেও কে’বাগৰাকী মৃৎশিল্পীয়ে কৈ গ’ল তেওঁলোকৰ সমস্যাবোৰৰ কথা।
‘আমি মাটিবোৰ গুৱাহাটীৰ আমিনগাঁৱৰ সমীপৰ আজ্ঞাঠুৰিৰ পৰা আনিব লাগে। তাৰ পৰা অনা মাটিবোৰ আমাৰ ইয়াৰে মাটিৰ লগত ভালকৈ মিহলাই ল’ব লাগে। আমি নিশা ১২ বজা পর্যন্ত কাম কৰিয়েই থাকিব লাগে। ভীষণ কষ্টও হয় এই কৰ্মৰ লগত।’
কাঠৰ চাকত এখন হাতেৰে ঘূৰাই চাকিবোৰ নিৰ্মাণ কৰিব লাগে তেওঁলোকে। সেয়েহে চৰিয়াগাঁৱৰ হীৰা মানুহখিনিয়ে এটা প্রশিক্ষণ শিবিৰো বিচাৰিছে। যাতে কষ্ট কিছু কম হয় আৰু তাৰ প্ৰাপ্যখিনি উপাৰ্জনৰ মাজেৰে পায়। ‘মাটিবোৰ আজ্ঞাঠুৰিৰ পৰা ট্রাক অথবা ট্রেক্টৰেৰে আনিব লাগে। য’ত পাঁচ হেজাৰকৈ গাড়ী ভাড়া দিব লাগে। আকৌ তাত পাঁচজন লোকে গোটেই নিশা মাটি উলিয়াই দুদিনলৈকে থাকিব লাগে। তেওঁলোকৰ খা-খৰচৰ উপৰি গাড়ী ভাড়াৰে যথেষ্টখিনি প্রত্যাহ্বান হয়। তেনে ক্ষেত্ৰত আমাৰ এক গাড়ী মাটিত ২০ হেজাৰকৈ টকা খৰচ হয়। কষ্ট অনুযায়ী উচিত মূল্য নাপাওঁ আমি।’
এনেদৰে দুখ প্রকাশ কৰে শিল্পীগৰাকীয়ে। আনহাতে, বাৰিষাৰ সময়ত তেওঁলোকে যথেষ্ট প্রত্যাহ্বানৰ সম্মুখীন হয়। নিৰ্মাণ কৰি উলিওৱা মাটিৰ সমাগ্রীসমূহ বৰষুণ দিলে তেনেকৈয়েই বোকা-পানীৰে মিহল হৈ সকলো কষ্ট থানবান হৈ যায়। সেয়েহে তেওঁলোকে চৰকাৰৰ পৰা একোখনকৈ টিনৰ চালি বিচাৰিছে। তেওঁলোকে কয়, ‘বাৰিষা আমাৰ বহুত লোকচান হয়। যেতিয়া বৰষুণে আমাৰ সাজি উলিওৱা সামগ্রীসমূহ নষ্ট কৰি দিয়ে। আমি দিনে-ৰাতিয়ে ব্যস্ত হৈ এইবোৰ সাজি উলিয়াও। মাটিবোৰ যদিও বাৰিষা ক্ৰয় কৰি অনাত কষ্ট হয়। সেয়েহে আমি খৰালিতেই যোগান ধৰি থও। হ’লে আমি সামগ্রী সাজি উলিয়াই ক’তো শুকুৱাব নোৱাৰো বাৰিষা কালত। সেয়েহে আমাক হীৰা মানুহখিনিক একোখন টিনৰ চালিৰ বহুত প্রয়োজন। ক’ৰবাত আঠ-১০খনকৈও যদি চৰকাৰে টিনপাত দিলে হয়! আমি বহুত সকাহ পালো হয়।’
এনেদৰে অভাৱ, আৱিষ্কাৰ আৰু দুখ উজাৰে নলবাৰীৰ চৰিয়াগাঁৱৰ মৃৎশিল্পীসকলে। লগতে স্থানীয় বিধায়ক তথা অসম চৰকাৰৰ কেবিনেট মন্ত্রী জয়ন্ত মল্ল বৰুৱাকো তেওঁলোকৰ আহ্বান। তেওঁলোকৰ কিছু কিছু পৰিয়ালে চৰকাৰী আৱাস অথবা অন্যান্য আঁচনি পাই আহিছে যদিও তেওঁলোকৰ আই-বোপাৰ দিনৰ পৰম্পৰা আৰু কৰ্মটি যাতে জীয়াই ৰাখিবলৈ তেওঁলোকৰ অভাৱখিনি পূৰণ কৰি দিয়ে। আই-বোপাৰ দিনৰে পৰা গাঁওখনত চলি অহা পৰম্পৰা ৰক্ষা কৰি আজিৰ প্রজন্মলৈকে সকলোৱে জড়িত মৃৎশিল্পৰ লগত। সেয়েহে গাঁওখনত এটি প্রশিক্ষণ শিবিৰ আৰু ঘৰে ঘৰে একোখনকৈ মাটিৰ বাচন, সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰাত সুবিধাৰ বাবে টিনৰ চালি যাতে যোগান ধৰি দিয়ে। সেয়াই আহ্বান মৃৎশিল্পীসকলৰ।
তেওঁলোকৰ পৰিশ্ৰম আৰু উৎপাদিত সামগ্ৰীৰ চাহিদা ‘আমি মাটিবোৰ আজ্ঞাঠুৰিৰ পৰা ক্ৰয় কৰি আনি আমাৰ ইয়াৰে মাটিৰ স’তে মিহলাই লওঁ। সেই মাটিবোৰ একেলগে মিহলাই দ’ম কৰি লওঁ। পাছত আমি যিকোনো সামগ্রী নিৰ্মাণৰ বাবে চাকত বহাই সকলো নিৰ্মাণ কৰি যাওঁ। সকলো পিতৃ-মাতৃ, পুত্ৰ-বোৱাৰী লগ লাগি এই কৰ্মৰ স’তেই আমি জড়িত। আমি মহিলাসকলে সাজি উলিৱাও পুৰুষসকলে বজাৰলৈ নি বিক্ৰী কৰে। যদিও স্থানীয় বজাৰ ওচৰত নাই নলবাৰী চহৰ অথবা অন্যান্য প্ৰান্তৰ চ’ক বজাৰসমূহত এইবোৰ বিক্ৰীৰ বাবে উলিৱাও। প্রতি এশটা মাটিৰ চাকিত আমাক ৮০ টকাকৈ দিয়ে পাইকাৰীসমূহে। বজাৰত নিলে এক টকাকৈ দিয়ে একোটা চাকিত। সেয়েহে আমাৰ কষ্ট, আমাৰ পৰিশ্ৰমৰ আমি উচিত মূল্য নাপাওঁ।’
তেওঁলোকক এখন স্থায়ী বজাৰৰ প্রয়োজন। তেওঁলোকৰ এইসমূহ সামগ্রী অকল নলবাৰীৰেই নহয়, ইয়াৰ পাৰ্শ্বৱৰ্তী হাজো, ৰঙিয়াকে আদি কৰি বৰপেটা জিলাৰো কিছু ঠাইলৈ ৰপ্তানি হয়। তেওঁলোকৰ যি পৰিশ্ৰম সেই পৰিশ্ৰমৰ উচিত মূল্য পোৱাৰ বাবে, শিল্প কলাটো জীয়াই ৰাখিবলৈও আহ্বান শিল্পীসকলৰ। আনহাতে, প্ৰাণৰ শিল্পী জুবিন গাৰ্গৰ মৃত্যুৰ উচিত ন্যায় বিচাৰিছে নলবাৰীৰ এইসকল মৃৎশিল্পীয়ে।