‘ঐতিহাসিক এইখন দলনিলৈ চৰাই যুগে যুগে আহি আছে। বহুত চৰাই আমি চিনি পাওঁ, বহুত চিনিয়েই নাপাওঁ। কোনোবাটো দেখাৰ চিনাকি, নামটো নাজানো। এনেকুৱা শীতৰ সময়ত বহু পক্ষী এইখন দলনিলৈ আহে। এতিয়া অৱশ্যে চৰাইৰ সংখ্যাটো আগতকৈ পাতল হোৱা যেন অনুভৱ হৈছে। আগতে দলনিখনত ইমান পুখুৰী নাছিল, আজি-কালি পুখুৰীয়েই পুখুৰী। মানুহৰ হাই-উৰুমিও বাঢ়িল।’
এয়া মধ্য অসমৰ কলিয়াবৰৰ পক্ষীতীর্থ স্বৰূপ স্থান জয়সাগৰ দলনিৰ পাৰৰ কৃষক ভদ্রেশ্বৰ বৰুৱাৰ ভাষ্য। লাহেকৈ কোমল শীতৰ আগমন ঘটিছে ৰাজ্যলৈ। পকাধান সামৰাৰ সময়তে লাহে লাহে পথাৰৰ বাটে যেন পোৱালি মেলিছে। খৰালিত তৰাং হৈ পৰিছে ৰাজ্যৰ জলাশয়, বিল, পিটনি। এনে সময়তে উৰণীয়া পথেৰে আকৌ অসম মুলুকত পাখি মেলিছেহি এই নানাৰঙী আলহী পক্ষীজাকে।
পাখিলাহি বিদেশী চৰাইৰ কলৰৱত মুখৰিত হৈ পৰিছে কলিয়াবৰৰ জয়সাগৰৰ বুকু। গ্লচিয়াচ আইবিজ, ব্লে’ক টেজেড আইবিজ, কমন কোট, গ্রে লে’গ গীজ, ব্রাউন হেডেড গাল, ছাইবেৰিয়ান ক্রেন, পেলিকান, ৰ’লাৰ, ইউজীন আদি বিভিন্ন দেশী-বিদেশী পক্ষীৰ কলৰৱত আজি মুখৰিত জয়সাগৰৰ বক্ষ।
প্রচণ্ড শীতৰ পৰা ৰক্ষাৰ লগতে বংশবৃদ্ধিৰ তাড়নাতে এতিয়া সুদূৰ ছাইবেৰিয়া, মধ্য হিমালয়ৰ বিভিন্ন স্থানৰ পৰা অসম পাইছেহি বহু প্ৰজাতিৰ ৰং-বিবর্তী আলহী পক্ষীৰ জাক। ছাইবেৰিয়ান ক্রেন, পেলিকান, ৰ’লাৰ, ইউজীন আদি দুষ্প্রাপ্য পক্ষীকুলে পাখি মেলিছেহি অসমৰ জলাশয়ৰ কোমল ৰ’দত।
উল্লেখ্য যে আগষ্টৰ পৰা মার্চ-এপ্রিল পর্যন্ত মধ্য হিমালয় আদি স্থানত পানী পর্যন্ত গোট মাৰি বৰফ হোৱাৰ বাবেই জানিব পৰা মতে ছাইবেৰিয়া সীমান্তৰ পৰাই অসমলৈ এই পক্ষীকূলে অতিক্রমে ৫১৬৯.২৫ মাইল আকাশী পথ। গড় হিচাপত ঘন্টাত ৪০-৫০ মাইল উৰি অহা পক্ষীবোৰে অসমত প্ৰৱেশৰ বাবে সময় লয় আঢ়ৈৰ পৰা তিনি মাহ পর্যন্ত। ইয়াৰ পাছতে অসমৰ বিল জলাশয়ত বিভক্ত হৈ পৰে পক্ষীকুল।
কলিয়াবৰৰ বহু স্থানতো এতিয়া ভিৰ কৰিছেহি এই উৰণীয়া আলহীজাকে। ইয়াৰ ভিতৰতে জয়সাগৰ দলনি অন্যতম। জয়সাগৰ দলনি পূৰ্বৰ কলিয়াবৰ মহকুমাৰ আৰু বৰ্তমানৰ উপজিলাৰ জৈৱ-বৈচিত্র্যৰে ভৰপূৰ এক জলাশয়। দেশী-বিদেশী পৰিভ্ৰমী পক্ষীৰ বিচৰণস্থলী জলাশয়টো কলিয়াবৰৰ ঐতিহাসিক সমলৰূপেও চিহ্নিত হৈছে। মীন পালনৰ আচিলাৰে জয়সাগৰত এতিয়া এচামৰ বেদখল আৰম্ভ হৈছে।
পক্ষী চিকাৰ স্থানীয় সচেতন ব্যক্তি আৰু সংগঠনৰ চেষ্টাত ক্রমাগতভাবে কমিছে যদিও মীন পালনৰ বাবে ব্যক্তিগত ভূমি বাদ দি চৰকাৰী ভূমিখণ্ডত বেদখল এতিয়াও চলি আছে। বেদখলৰ মাজতো প্রাকৃতিক জলাশয়টোলৈ আহিবলৈ পৰিভ্ৰমী পক্ষীয়ে বাট পাহৰা নাই। এতিয়াও প্ৰতি বছৰে হেজাৰ হেজাৰ পৰিভ্ৰমী চৰায়ে শোভা কৰেহি। এই বছৰো তাৰ ব্যতিক্রম হোৱা নাই। কাম চৰাই, শৰালি হাঁহ, বৰটোকোলা, হাড়গিলা, শামুক ভঙা আদি পক্ষীৰ স্বাভাৱিক আশ্রয় থল হোৱাৰ উপৰি শীতৰ আগমনৰ লগে-লগে বহু পৰিভ্ৰমী চৰাই জয়সাগৰলৈ আগমণ হয়, যিটো এইবেলিও ইয়াৰ ব্যতিক্রম হোৱা নাই। ইতিমধ্যে দুষ্প্রাপ্য পক্ষীৰ শাৰীত পৰা কে’বাবিধো পক্ষী স্থানীয় প্রকৃতিপ্রেমী বেচৰকাৰী অনুষ্ঠানে জয়সাগৰ দলনিক প্রায় শতাধিক পক্ষীৰ বাসস্থানৰূপে আৱিষ্কাৰ কৰিছে।
যাৰ বেছিভাগেই শীতকালৰ পৰিভ্ৰমী চৰাই। ইতিমধ্যে দুষ্প্রাপ্য কাক হাঁহ (অৰিয়েন্টেল ডাৰ্টাৰ), বিয়েৰ পোচার্ড, থেৰজেনিয়াড পোচার্ড, পেচান টেল জাকান আদি জয়সাগৰ দলনিত সহজেই দেখিবলৈ পোৱা যায়। গ্লচিয়াচ আইবিজ, বুে’ক টেজেড আইবিজ, কমন কোট, গ্রে লে’গ গীজ, ব্রাউন হেডেড গাল আদি বিভিন্ন দেশী-বিদেশী পক্ষীৰ কলৰৱত মুখৰিত জয়সাগৰ দলনি কলিয়াবৰৰ এক পৰ্যটন ক্ষেত্ৰ হোৱাৰ উপযুক্ত সমল থকা সত্ত্বেও বেদখলে জলাশয়টোৰ জৈৱ-বৈচিত্র্যৰ প্ৰতি ভাবুকিৰ সৃষ্টি কৰিছে। একাংশই চৰকাৰী মীন আঁচনিৰ ধনেৰেও জয়সাগৰৰ বৃহৎ আকাৰৰ ভূমিত পুখুৰী খান্দিবলৈ যো-জা চলাইছে বুলি জানিব পৰা গৈছে।
শেহতীয়াকৈ বেদখলকাৰীৰৰ মীন পালন ক্ষেত্ৰসমূহ বাৰিষাৰ উপচি পৰা পানীৰ পৰা ৰক্ষা কৰিবলৈ চৰকাৰী ধনেৰে খাল খান্দি পানী ভাগ বোৱাই নিয়াৰ ব্যৱস্থাই জয়সাগৰৰ প্ৰতি আগন্তুক দিনত ভয়ানক বিপদ কঢ়িয়াই আনিব। তদুপৰি কাষৰীয়া উৰ্বৰ কৃষিভূমিৰ প্ৰতিও ভাবুকি হৈ পৰিব বুলি কৃষক ৰাইজে আশংকা প্ৰকাশ কৰিছে।
ইয়াৰ মাজতে জয়সাগৰৰ পাৰৰ আন এগৰাকী কৃষক কুমুদ বৰাৰ আশা, পাখিলাহি চৰাইজাকৰ কলৰৱত মুখৰিত হৈ থাকক কলিয়াবৰৰ জলাশয়। জয়া আইদেউৰ স্মৃতিৰ বাবেই চৰকাৰে গুৰুত্ব দিয়ক কলিয়াবৰৰ জয়সাগৰক।