British government:✒️একালত ব্রিটিছ সাম্রাজ্যই গৌৰৱ কৰিছিল যে তেওঁলোকৰ সাম্ৰাজ্যত কেতিয়াও বেলি ডুব নাযায়। ইয়াৰ কাৰণ আছিল ভাৰতকে ধৰি এছিয়াৰ বিভিন্ন দেশৰ পৰা আৰম্ভ কৰি অস্ট্রেলিয়ালৈ আৰু আফ্রিকালৈ তেতিয়া ব্রিটিছ ঔপনিৱেশ আছিল। ঔপনিৱেশসমূহৰ পৰা লুণ্ঠন কৰা ধনেৰে ব্রিটিছসকল বিপুল ধন-সম্পত্তিৰ গৰাকীও হৈছিল।
তৎসত্ত্বেও একাংশ ধনী তথা সম্পদশালী ব্যৱসায়ীৰ পৰা ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ধন ধাৰে লৈছিল। সময়ত সেই ধন পৰিশোধ কৰিছিল বুলিও চর্চা হয়। একেদৰে ভূপালৰ এজন চহকী ব্যৱসায়ীৰ পৰাও এবাৰ ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৩৫ হেজাৰ টকা ধাৰে লৈছিল। এই ঘটনা সংঘটিত হৈছিল আজিৰ পৰা প্ৰায় ১০৯ বছৰ পূৰ্বে ১৯১৭ত।
তেতিয়াৰ ভূপালৰ অন্যতম চহকী তথা প্রভাৱশালী ব্যৱসায়ী শেঠ জুম্মালাল কঠিয়াৰ পৰা ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ৩৫ হেজাৰ টকা ধাৰে লয়। এই ধনৰ মূল্য এতিয়া কিমান হ’ব সেয়া অনুমান কৰাটো সহজ নহয়। আশ্চর্যজনকভাবে ব্যৱসায়ীজনৰ পৰা ধাৰে লোৱা ধন ব্ৰিটিছ চৰকাৰে ঘূৰাই নিদিলে।
ঔপনিৱেশিক শাসনৰ সময়ত ভূপাল ৰাজকীয় ৰাজ্য আছিল। এই ভূপালৰে ছেহৰৰ বাসিন্দা আছিল শেঠ ৰুঠিয়া। ব্রিটিছ চৰকাৰে তেওঁৰ পৰা ধন ধাৰে লোৱাৰ কথা এখন কাগজত লিখি ৰাখে।
কাগজখনত এই কথা উল্লেখ নাই যে ব্রিটিছ চৰকাৰে তেওঁৰ পৰা ধাৰে লোৱা ধন ঘূৰাই দিয়া বুলি। পাহৰণিৰ গৰ্ভত লীন হোৱা ব্যৱসায়ীজনৰ এই কাগজ তেওঁৰ পৰিয়ালে শেহতীয়াভাৱে উদ্ধাৰ কৰে। সেই অনুসৰি, তেওঁৰ নাতি-পুতিসকলে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ পৰা ধাৰে লোৱা ধন ঘূৰাই দিবলৈ দাবী কৰিছে। এক শতিকাৰো অধিক।
বছৰ পাছত এই দাবী উত্থাপন কৰি শেঠ জুম্মালালৰ নাতি বিবেক ৰুঠিয়াই কয়, ‘ঐতিহাসিক আৰু এই চৰকাৰী ঋণ ঘূৰাই দিয়াৰ দাবীত আমি ব্ৰিটিছ চৰকাৰলৈ এক আইনী জাননী প্ৰেৰণৰ প্ৰস্তুতি চলাই আছো। ধন ধাৰে লোৱাৰ সাক্ষ্য আমাৰ হাতত আছে। ১৯১৭ত মোৰ ককাদেউতাই ব্রিটিছ চৰকাৰক ৩৫ হেজাৰ টকাৰ ঋণ দিছিল। এই ধন আজিও পৰিশোধ কৰা হোৱা নাই।’
উল্লেখ্য যে ব্ৰিটিছ চৰকাৰক এই ধন ধাৰে দিয়াৰ ২০ বছৰৰ পাছত ১৯৩৭ত শেঠ জুম্মালালৰ মৃত্যু হয়। তেওঁ ব্ৰিটিছ চৰকাৰক ধাৰে দিয়া এই ধনৰ মূল্য আজি কে’বা কোটি টকা হ’ব বুলি বিবেক ৰুঠিয়াই মন্তব্য কৰিছে। তেওঁ লগতে কয়, ‘১৯১৭ৰ সোণৰ মূল্যৰ ভিত্তিত এই ধনৰ মূল্য হিচাপ কৰি আজিৰ স’তে তুলনা কৰিলে ইয়াৰ পৰিমাণ কে’বা কোটি টকা হ’ব।’
তেতিয়া চলি থকা প্ৰথম বিশ্বযুদ্ধত খৰচৰ বাবে ব্ৰিটিছ চৰকাৰে তেওঁৰ ককাকৰ পৰা এই ধন ধাৰে লৈছিল বুলিও ৰুঠিয়াই সন্দেহ কৰে। এই ধন ঘূৰাই পাবৰ বাবে ৰুঠিয়াৰ পৰিয়ালে আন্তঃজাতিক আইনৰ আশ্রয় লোৱাৰ প্ৰস্তুতি চলাই আছে।
আনহাতে, এই সম্পর্কত একাংশ আইনজ্ঞই কয় যে এনে ধৰণৰ ঘটনা বিৰল আৰু জটিল।
ঐতিহাসিক সাক্ষ্যই এক অগতানুগতিক আইনী বিতৰ্কৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিব পাৰে বুলিও আইনজ্ঞসকলে মন্তব্য কৰিছে।