Africa:✒️সম্প্ৰতি বিশ্বৰ সবাতোকৈ শুকান প্ৰান্তৰ অন্যতম হৈছে আৰব উপদ্বীপৰ নেফুদ মৰুভূমি। শেহতীয়াভাৱে এই মৰুভূমিতে এক অবিশ্বাস্য আৱিষ্কাৰ সংঘটিত হৈছে। শুকান আৰু নির্জন এই মৰুপ্ৰান্তত একাংশ বিজ্ঞানীয়ে উদ্ধাৰ কৰিছে এক লক্ষৰো অধিক বছৰ পুৰণি মানৱ পদচিহ্ন। ইয়াৰ লগে লগে পৃথিৱীত মানুহৰ বসবাস বা বিচৰণ সম্বন্ধীয় ইতিহাসত এক নতুন অধ্যায়ৰ সংযোজন ঘটিছে।
উল্লেখ্য যে আৰব উপদ্বীপৰ এই অঞ্চলসমূহত মানুহৰ বিচৰণ সম্পৰ্কীয় বিষয়ক লৈ দীর্ঘকাল ধৰি প্ৰত্ন-নৃতত্ত্ববিদসকলৰ মাজত বিতর্ক চলি আহিছে। ইয়াৰ পূৰ্বে নেফুদ মৰুভূমিত শিলৰ সঁজুলি উদ্ধাৰ হয়। ইয়ে তেতিয়াই আভাস দিয়ে যে এই মৰুপ্ৰান্তত ইতিহাসে ঢুকি নোপোৱা যুগত মানুহে বিচৰণ কৰিছিল।
অৱশ্যে সেয়াই অঞ্চলটোত মানুহৰ বিচৰণ সম্পৰ্কীয় তথ্য প্ৰমাণৰ বাবে যথেষ্ট নাছিল বুলি একাংশ নৃতত্ত্ববিদসকলে দাবী কৰিবলৈ ধৰে। ইয়াকে চর্চা হৈ থকাৰ সময়তে শেহতীয়াভারে নেফুদ মৰুভূমিৰ আলাথাৰ অঞ্চলত লক্ষ বছৰ পুৰণি মানুহৰ পদচিহ্ন উদ্ধাৰ হৈছে।
বিজ্ঞানীসকলে এই পদচিহ্ন এক লাখ ১৪ হেজাৰ বছৰ পুৰণি বুলি পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে প্ৰমাণ কৰিছে। মৰুভূমিৰ এটা তৰাং পানীখাদত প্রাচীন মানুহৰ এই পদচিহ্ন উদ্ধাৰ হয়। মানুহৰ পদচিহ্নৰ লগতে খাদটোত বৃহৎ স্তন্যপায়ী প্রাণীৰো পদচিহ্ন উদ্ধাৰ হয়।
ইয়ে প্রাচীন কালত এই অঞ্চলটো জৈৱ-বৈচিত্র্যৰ এক আভাস দিয়ে বুলিও বিজ্ঞানীসকলে মতপোষণ কৰিছে। এই আলাথাৰৰ তৰাং পানীৰ খাদটোত প্রাচীন মানুহৰ পদচিহ্ন উদ্ধাৰ হোৱাৰ কথা ঘোষণা কৰিছে জাৰ্মানীৰ মেক্সপ্লাং ইনষ্টিটিউট ফৰ কেমিকেল ইক’ল’জি প্রতিষ্ঠানে।
বৈজ্ঞানিক পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে এই পদচিহ্নসমূহৰ বয়স লক্ষ বছৰ পুৰণি বুলি প্রতিপন্ন কৰা হৈছে। অর্থাৎ ইয়াৰ জৰিয়তে প্রমাণ হয় আধুনিক মানুহে (হ’ম’ ছেপিয়েন্স) একালত এই মৰুপ্ৰান্ততো বাস কৰিছিল। মুঠতে এই স্থানত বিজ্ঞানীসকলে মানুহৰ ৩৭৬টা পদচিহ্ন উদ্ধাৰ কৰে। তদুপৰি মানুহৰ এই পদচিহ্নসমূহৰ লগতে প্রাচীন প্ৰাণীৰ ৩৬৯টা পদচিহ্নও উদ্ধাৰ হয়।
পদচিহ্ন পৰীক্ষা কৰি বিজ্ঞানীসকলে এই প্রাচীন প্রাণীসমূহ উট বা হাতীৰ আছিল বুলি মন্তব্য কৰিছে। অৱশ্যে পুৰাতাত্ত্বিক অধ্যয়নত এই মৰুপ্ৰান্তত কোনো শিলৰ আহিলা বা প্ৰাণীৰ কংকাল উদ্ধাৰ হোৱা নাছিল। শেহতীয়াভাৱে বিজ্ঞানীসকলে উদ্ধাৰ কৰা এই পদচিহ্নসমূহ এটা কার্বোনেটৰ স্তৰৰ তলত সংৰক্ষণ কৰা হৈছে।
এই মানৱ পদচিহ্নসমূহত গোৰোহা, বুঢ়াআঙুলি আদি স্পষ্টভাৱে আছে। ইয়াৰ জৰিয়তে এটা কথা স্পষ্ট হয় যে তেতিয়াৰ মানুহৰে আজিৰ যুগৰ মানুহৰ দৰে শৰীৰৰ বিভিন্ন অংগৰ গঠন হৈছিল। এই সম্পৰ্কীয় কাৰিকৰী প্রতিবেদন ছায়েন্স এডভান্সেছ নামৰ বিজ্ঞান আলোচনীত প্রকাশ পাইছে।
আনহাতে, যিটো তৰাং খাদত মানুহ আৰু আন প্রাণীসমূহৰ এই পদচিহ্ন উদ্ধাৰ হয়, সেই খাদৰ অৱশেষ পৰীক্ষাৰ জৰিয়তে বিজ্ঞানীসকলে প্ৰমাণ কৰিছে যে এই খাদটো একালত পানীৰে ভৰপূৰ আছিল। তেতিয়া খাদটোক সেউজ ঘাঁহনিৰে আগুৰি ধৰি আছিল। ফলত সেই দিনত এই শুকান মৰুপ্ৰান্তত জীৱৰ বাসোপযোগী আছিল।