The solar system:
বয়সত আমাৰ সৌৰজগততকৈ কোটি কোটি বছৰৰ পুৰণি। এনে এক ৰহস্যময় মহাজাগতিক বস্তুৱেই সম্প্রতি ধৰা দিলে দক্ষিণ আমেৰিকাৰ চিলিৰ টেলিস্কোপত। বিজ্ঞানীসকলে জনাইছে যে এই ৰহস্যময় বস্তুটোৱেই সম্ভৱতঃ এই পর্যন্ত সন্ধান পোৱা সবাতোকৈ প্রাচীন ধুমকেতু। ইয়াৰ নাম ৰখা হৈছে ‘৩আই/এটলাছ’। দুসপ্তাহ মানৰ পূৰ্বে চিলিৰ এটলাছ ছার্ভে টেলিস্কোপত প্ৰথমবাৰলৈ দেখা যায় এই ধুমকেতুক।
অক্সফোর্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বিজ্ঞানীসকলে জনাইছে যে এই প্রাচীন অন্তঃনক্ষত্র বস্তুৰ বয়স সৌৰজগততকৈ ৩০০ কোটি বছৰৰো অধিক। আমাৰ সৌৰজগতৰ বয়স প্রায় ৪৬০ কোটি বছৰ। অৰ্থাৎ ‘৩আই/এটলাছ’ৰ জন্ম হৈছিল প্ৰায় ৭৫০ কোটি বছৰৰ পূৰ্বে।
কোনো নক্ষত্ৰৰ জীৱন দশাৰ একেবাৰে আৰম্ভণিতে সেই নক্ষত্ৰৰ চাৰিওফালে যিবোৰ মহাজাগতিক বস্তুৰ সৃষ্টি হয়, সিবোৰক আন্তঃনক্ষত্র বস্তু বুলি কোৱা হয়। এই পর্যন্ত সৌৰজগতৰ বাহিৰৰ মাত্র দুটা আন্তঃনক্ষত্র বস্তু দেখা পোৱা গৈছে। সেই দিশৰ পৰা এটলাছ হ’ব তৃতীয়। ফলত ইয়াৰ মাজতে সদ্য আবিষ্কৃত এই ধুমকেতুৰ সম্পৰ্কে আৰু বিশেষভাৱে জানিবলৈ উঠিপৰি লাগিছে বিশ্বৰ প্রখ্যাত জ্যোতির্বিজ্ঞানীসকল।
পৃথিৱীৰ পৰা এটলাছৰ দূৰত্ব পৃথিৱীৰ পৰা বৃহস্পতি গ্ৰহৰ দূৰত্বৰ সমান। ফলত খালী চকুৱে ইয়াক দেখা পোৱাটো অসম্ভৱ। কেবল অত্যন্ত শক্তিশালী টেলিস্কোপতহে দেখা যায় ‘৩আই/এটলাছ’ক। যোৱা পহিলা জুলাইত প্ৰথমবাৰলৈ এই ধুমকেতুক দেখা পায় বিজ্ঞানীসকলে। সেই সময়ত ই সূৰ্যৰ পৰা প্ৰায় ৬৭ কোটি কিলোমিটাৰ দূৰত আছিল। তাৰ পাছৰ পৰাই সচকিত হয় জ্যোতির্বিজ্ঞানীসকল। সম্প্রতি এটলাছৰ সম্ভাব্য গতিপথ জনাৰো চেষ্টা অব্যাহত আছে।
যোৱা শুকুৰবাৰে ডাৰহামত ব্রিটেইনৰ ৰয়েল এটু’নমিকেল ছ’চাইটিৰ জাতীয় সভাত এই আৱিষ্কাৰৰ প্ৰাথমিক স্তৰৰ তথ্য উপস্থাপন কৰা হয়। তাতেই অক্সফোর্ড বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্যোতির্বিজ্ঞানী মেথিউ হ’পকিপে কয়, ‘আমি সকলোৱেই ‘৩আই/এটলাছ’ক লৈ অত্যন্ত উত্তেজিত।’ হ’পকিন্সৰ মতে, এটলাছৰ গতিবেগৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি অনুমান কৰা হৈছে যে ই ৭০০ কোটি বছৰৰো অধিক পুৰণি। সেই কারণেই এই পর্যন্ত আৱিষ্কৃত আন্তঃনক্ষত্র বস্তুবোৰৰ ভিতৰত এটলাছকেই সবাতোকৈ উল্লেখনীয় বুলি ধাৰণা কৰিছে বিজ্ঞানীসকলে।
বিজ্ঞানীসকলে জনাইছে যে সম্ভবতঃ আকাশগংগা হাতীপটিৰ ‘ডাঠ চকৰি’ অংশৰ পৰা এটলাছৰ উৎপত্তি হৈছিল। সর্পিল হাতীপটিৰ যি অঞ্চলত অপেক্ষাকৃত প্রবীণ তথা ধাতুস্বল্প নক্ষত্র থাকে, তাকেই ‘থিক ডিস্ক’ বা ডাঠ চকৰি বা নক্ষত্রমণ্ডল অঞ্চল বুলি কোৱা হয়।
আকাশগংগাৰ যি অঞ্চলত সূর্য আৰু বেছি ভাগ নক্ষত্র আছে, তাৰ ওপৰ আৰু তলৰ বিস্তীর্ণ অঞ্চল জুৰি এই প্ৰবীণ নক্ষত্রপুঞ্জৰ অৱস্থান। হপকিন্সৰ মতে, প্রায় ৭৫০ কোটি বছৰৰ পূর্বে আকাশগংগাৰ সেই অংশতে জন্ম হৈছিল এটলাছৰ।
হ’পকিন্সে দেখুওৱা আকাশগংগা হাতীপটিৰ এই ছবিখন চালে এই ধুমকেতুৰ গতিপথ সম্পর্কে ধাৰণা কৰা কিছু সহজ হ’ব। আমাৰ হাতীপটিৰ চাৰিওফালে প্রায় গোলাকাৰ কক্ষপথত ই ঘূৰি আছে। ছবিত সূৰ্যৰ কক্ষপথ হালধীয়া ৰং আৰু এটলাছৰ আনুমানিক কক্ষপথ ৰঙা ৰঙৰ সাহায্যত দেখুওৱা হৈছে।
বিজ্ঞানীসকলে লগতে মন্তব্য কৰিছে যে সম্ভৱতঃ এটা প্রাচীন তৰাৰ চাৰিওফালে সৃষ্টি হৈছিল এটলাহ আৰু সেই কাৰণেই এই ধূমকেতু প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ জলীয় বৰফৰে তৈয়াৰী। অর্থাৎ চলিত বছৰৰ শেষৰ ফালে যেতিয়া এটলাহ সূৰ্যৰ প্ৰায় ওচৰত উপস্থিত হ’ব, তেতিয়া সূর্য তাপত ধুমকেতু পৃষ্ঠৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি পোৱাৰ ফলত ইয়াৰ চাৰিওফালে সৃষ্টি হ’ব জলীয় বাষ্প আৰু ধূলিকণাৰ পিণ্ড। এই উজ্জ্বল ‘নেজ’ ধৰা পৰিব
টেলিস্কোপতো।
এই পর্যন্ত কেবল দুটাহে আন্তঃনক্ষত্র বস্তুব সন্ধান পোৱা গৈছে। ইয়াৰ ভিতৰত অটা হৈছে ‘১ আই/অ’উমুয়ামুয়া’। ইয়াক ২০১৭ত প্রথমবাৰ দেখা গৈছিল। দ্বিতীয়টোৰ নাম ‘২আই/বৰিছভ’ যাক ২০১১ত আবিষ্কাৰ কৰা হয়। সেই চমু তালিকাতে তৃতীয় সংযোজন এটলাছ। এই বছৰৰ শেষ ফালে সাধাৰণ টেলিস্কোপতো পৃথিবীৰ পৰা দেখা যাব এটলাছক। যাৰ বাবে উচ্ছ্বসিত জ্যোতির্বিজ্ঞানীসকলো। অক্সফোর্ডৰ অধ্যাপক ক্রিছ লিল্টটে কয়, ‘এই ধুমকেতু আকাশগংগা হাতীপটিৰ এনে এক অংশৰ পৰা আহিছে,যিটো অংশক আমি কেতিয়াও ইমান ওচৰৰ পৰা দেখা নাই।
তদুপৰি, এই আন্তঃনক্ষত্র বস্তুটো সৌৰজগততকৈও অন্ততঃ কে’বাশ কোটি বছৰৰ পুৰণি হোৱাৰ দুই-তৃতীয়াংশ সম্ভাৱনা আছে। সেই সময়ৰ পৰাই মহাকাশত দৌৰি আছে এই ধুমকেতুৱে। এই ‘প্রাচীনতম’ ধুমকেতুটোৰ সম্পর্কে এতিয়াও বিশেষ তথ্য পোৱা নাই। অগত্যা হ’পকিন্সৰ মডেলেই এতিয়া ভৰসা। যাৱতীয় আবিষ্কাৰো আছে প্রাথমিক পর্যায়ত। অৱশ্যে এই আৱিষ্কাৰক অত্যন্ত গুৰুত্ব সহকাৰে লৈছে বিজ্ঞানীসকলে। কাৰণ এটলাছৰ গতিবিধি বিশ্লেষণ কৰি মূল নক্ষত্ৰটোৰ সম্পৰ্কে ধাৰণা পোৱা যাব। আকাশগংগা হাতীপটিৰ ‘ৰহস্যময়’ অঞ্চলৰ গ্ৰহ-তৰাসমূহৰ বিষয়েও নানা অজানা তথ্য পোৱা যাব পাৰে।