K2-18b: পৃথিৱীৰ বাহিৰৰ আন কোনো গ্রহতো প্রাণী বা জীৱ আছে নেকি? এই প্রশ্নই শ শ বছৰ ধৰি মানুহৰ মনত কৌতূহলৰ সৃষ্টি কৰি আহিছে। এই কৌতূহলে জন্ম দিলে অনেক বৈজ্ঞানিক গৱেষণা আৰু মহাকাশ অভিযানৰ।
বিশ্বত এনে অধ্যয়ন-গৱেষণা অব্যাহত থকাৰ সময়তে চলিত বৰ্ষৰ আৰম্ভণিতে ব্যাপক চৰ্চা হয় যে পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১২০ আলোকবর্ষ দূৰৈৰ কে২-১৮বি নামৰ গ্ৰহটোত প্ৰাণ বা জীৱৰ অৱস্থিতি পোৱা গৈছে। এই চর্চাই জ্যোতির্বিজ্ঞানীসকলক অধিক গৱেষণাত ব্যস্ত হ’বলৈ উদ্বুদ্ধ কৰে।
শেহতীয়াভাৱে এক গৱেষণাত পোহৰলৈ আহিছে যে কে২-১৮বি গ্ৰহত জীৱ থকাৰ কোনো সম্ভাৱনা নাই। ইয়াৰ লগে লগে বহুতৰে আশাত চেঁচা পানী পৰিছে। এইসকলে কে২-১৮বি গ্রহত জীৱ থকা বুলি ব্যাপক জল্পনা-কল্পনাত ডুব গৈছিল। উল্লেখ্য যে ২০২৩ত কেম্ব্রিজ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ এটা বিজ্ঞানীৰ দলে হঠাৎ সৌৰজগতৰ বাহিৰত পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১২০ আলোকবর্ষৰ দূৰত্বত এটা গ্রহ আৱিষ্কাৰ কৰে।
তেতিয়ালৈ সকলো ঠিকেই আছিল। কিন্তু এই গ্রহ আৱিষ্কাৰ হোৱাৰ পাছতে এক চমকৰ সৃষ্টি কৰে একাংশ বিজ্ঞানীয়ে। এই বিজ্ঞানীসকলে গ্ৰহটোৰ পৰিৱেশ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা কৰি প্ৰকাশ কৰে যে দূৰ-দিগন্তত অৱস্থিত গ্ৰহটোৰ বুকুত হাইড্র’জেন, কার্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু মিথেনৰ লগতে আন এক ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ অস্তিত্ব উদ্ধাৰ হৈছে।
এই বিশেষ ৰাসায়নিক পদার্থ পৃথিবীতো পোৱা যায়। এই ৰাসায়নিক পদার্থ কেৱল পৃথিৱীতহে সৃষ্টি হয়। ইয়াক সৃষ্টি কৰে সামুদ্রিক অণুজীৱই। গতিকে বিজ্ঞানীসকলৰ মনত আশাই দোলা দিয়ে যে কে২-১৮বি গ্ৰহতো জীৱ থকাৰ সম্ভাৱনা প্ৰৱল।
ফলত গ্ৰহটোক লৈ অধ্যয়ন-গৱেষণাৰ মাত্রা বৃদ্ধি পায়। জ্যোতির্বিজ্ঞানী নিক্কু মধসূদনৰ নেতৃত্বত কেম্ব্রিজৰো এটা বিজ্ঞানীৰ দলে গ্ৰহটোক লৈ গৱেষণা আগবঢ়াই নিয়ে। এই গৱেষণাত বিজ্ঞানীৰ দলটোৱে অতি শক্তিশালী দুৰবীক্ষণ যন্ত্ৰ জেমছ ৱেৰ স্পেচ টেলিস্কপো ব্যৱহাৰ কৰে।
ইয়াৰ সহায়ত বিজ্ঞানীৰ দলটোৱে উদ্ধাৰ কৰে যে সৌৰজগতৰ পৰা লক্ষ যোজন দূৰত্বত থকা গ্রহটোত সঁচাকৈয়ে হাইড্র’জেন, কার্বন-ডাই-অক্সাইড আৰু মিথেনৰ লগতে সেই বিশেষ ৰাসায়নিক পদার্থবিধ আছে। এই বিশেষ ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ নাম হ’ল ডাইমিথাইল ছালফাইড। পৃথিৱীত সামুদ্রিক অণুজীৱই এইবিধ ৰাসায়নিক পদাৰ্থৰ সৃষ্টি কৰে।
গতিকে কেম্ব্রিজৰ বিজ্ঞানীৰ দলটোৰ এই গৱেষণাই কে২-১৮বি গ্রহক লৈ বিশ্বৰ বিজ্ঞানী সমাজৰ মাজত কৌতূহল অধিক বৃদ্ধি কৰে। অৱশেষত তেওঁলোকৰ এই গৱেষণাক লৈ অধিক অধ্যয়ন কৰে আমেৰিকাৰ আৰিজ’না ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ একাংশ বিজ্ঞানীয়ে। সৌৰজগতৰ বাহিৰৰ উক্ত গ্রহত জীৱ থকাৰ তত্ত্ব এই বিজ্ঞানীসকলৰ গৱেষণাত ভুল প্রমাণিত হয়।
এই সম্পৰ্কত আৰিজ’না ষ্টেট বিশ্ববিদ্যালয়ৰ গৱেষক লুইচ ৱেলবাংকছে কয়, ‘গৱেষণাত স্পষ্ট হৈছে যে কে২-১৮বি গ্ৰহত প্ৰাণৰ স্পন্দন নাই। তিনিটা সুকীয়া গৱেষণাত এই তথ্য পোহৰলৈ আহিছে।’একেদৰে চিকাগো বিশ্ববিদ্যালয়ৰ জ্যোতির্বিজ্ঞানী ৰাফেললোকে জানিবলৈ দিয়া মতে কে২-১৮বি গ্ৰহৰ আকাৰ পৃথিৱীতকৈ প্রায় আঢ়ৈ গুণ ডাঙৰ।
এই গ্ৰহ পৃথিৱীৰ পৰা প্ৰায় ১২০ আলোকবর্ষ অর্থাৎ ১,১৩৫ লাখ কোটি কিলোমিটাৰ দূৰত আছে। এই গ্রহ খালী চকুটো বাদেই সাধাৰণ দূৰবীণৰেও দেখা নাযায়। গ্ৰহটোৱে নিজৰ নক্ষত্ৰক প্রদক্ষিণ কৰে। বিজ্ঞানীজনে লগতে কয় যে গ্রহটোত মিথেন, হাইড্র’জেন আৰু কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইডৰ সন্ধান পোৱা গৈছে যদিও তাত জীৱ সৃষ্টিৰ বাবে প্রয়োজনীয় ডাইমিথাইল ছালফাইডৰ অৱস্থিতিৰ কোনো প্রত্যক্ষ প্রমাণ নাই।
ইয়াৰ লগে লগে বিজ্ঞানীসকলৰ ‘আশা’ত চেঁচা পানী পৰিছে। গ্রহটোত থকা কমেও ৯০ বিধ অণুক লৈ বিজ্ঞানীসকলে গৱেষণা সম্পন্ন কৰিছে। এনে বিস্তৃত গৱেষণাৰ জৰিয়তেও গ্ৰহটোত ডাইমিথাইল ছালফাইডৰ উপস্থিতি নিশ্চিত হোৱা নাই।