Kaziranga:✒️বিশ্বখ্যাত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানে ১১০ বছৰত হেৰুৱালে তিনিশ বর্গকিলোমিটাৰৰো অধিক মনোমোহা তৃণভূমি। এই তথ্য প্ৰকাশ কৰিছে ডেবাডুনস্থিত ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্রতিষ্ঠান (ডব্লিউআইআই)-এ।
ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্রতিষ্ঠানৰ গৱেষক ওমৰ ছয়িদে শেহতীয়াভাবে প্রকাশ কৰা অনুসৰি ১৯১৩ৰ পৰা ২০২৩ৰ সময়ছোৱাত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ তৃণভূমি ৩১৮.৩ বর্গকিলোমিটাৰ সংকুচিত হয়। স্বাভাৱিকতে ইয়ে গড়, হাতী আৰু দল হৰিণৰ দৰে তৃণভোজী প্ৰাণীৰ প্ৰতি আশংকা কঢ়িয়াই আনে। কাৰণ এই প্রাণীসমূহে খাদ্যৰূপে ঘাঁহ, বন গ্রহণ কৰে।
বিগত ১১০ বছৰত কাজিৰঙাই হেৰুওৱা তৃণভূমিৰ মাটিকালি সমগ্ৰ কলকাতা মহানগৰৰ সমান তথা মুম্বাই নগৰৰ আধা হ’ব। ব্রহ্মহ্মপুত্ৰ বান-সমতলত জলবায়ুৰ গতিময়তা, ভূমি ব্যৱহাৰ পৰীক্ষা কৰাৰ উদ্দেশ্যে ১৯৮০ৰ পৰা ২০২২লৈ জলবায়ু তথ্য আৰু বিগত ১১০ বছৰক সামৰি লোৱা উপগ্ৰহীয় চিত্র তথা সংহত মানচিত্র অধ্যয়ন কৰি ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্রতিষ্ঠানে কাজিৰঙা সম্পর্কীয় এই তথ্য প্রকাশ কৰিছে।
প্রতিষ্ঠানটোৰ গৱেষকে আঙুলিয়াই দিছে যে ইউনেস্ক’ৰ বিশ্ব ঐতিহ্য ক্ষেত্র কাজিৰঙাই হৈছে দেশৰ অন্যতম সবাতোকৈ জৈৱ বৈচিত্র্যৰ বান-সমতল পৰিৱেশতন্ত্র। যোৱা শতিকাত কাজিৰঙাৰ উল্লেখনীয় পৰিৱেশতন্ত্রগত পৰিৱৰ্তন সাধন হয়। ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্ৰতিষ্ঠানৰ বিশ্লেষণত লগতে পোহৰলৈ আহিছে যে কাজিৰঙাত তৃণভূমি হ্ৰাসৰ সমান্তৰালভাৱে বন আৱৰণি বৃদ্ধি পায়।
১৯১৩ত উদ্যানখনৰ বন আৱৰণিৰ পৰিসৰ মাথোঁ ০.৬ বর্গকিলোমিটাৰ আছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে ২০২৩ত উদ্যানখনৰ বন আৱৰণিৰ পৰিসৰ ২২৯.২ বর্গকিলোমিটাৰলৈ বৃদ্ধি পায়। একেদৰে ২০১৩লৈকে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ জলাধাৰৰ পৰিসৰো বৃদ্ধি পায়। অৱশ্যে তাৰ পাছৰে পৰা বিগত ১০ বছৰত উদ্যানখনত জলাধাৰ সংকুচিত হ’বলৈ ধৰে। ইয়াৰ জৰিয়তে উদ্যানৰ নদীৰ গঠন আৰু জলবিজ্ঞানক ফুটাই তুলিছে।
ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্রতিষ্ঠানৰ আন এক তথ্য অনুসৰি আপেক্ষিক গাঢ়তা বৃদ্ধিৰ ফলত কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানত বাৰিষাৰ সময়ছোৱাত বৰষুণৰ পৰিমাণ বৃদ্ধি পাইছে। ফলত উদ্যানখনৰ ভূমি সিক্ত হৈ থাকে। লক্ষ্যণীয় যে কাজিৰঙা ৰাষ্ট্ৰীয় উদ্যানৰ বন আৱৰণি বৃদ্ধি পালেও উদ্যানখনৰ তৃণভূমি হ্রাসক লৈ বিশেষজ্ঞসকলে উদ্বেগ প্রকাশ কৰিছে।
বিশেষজ্ঞসকলৰ মতে তৃণভূমি হ্ৰাসৰ ফলত তৃণভোজী প্রাণীসমূহ খাদ্য সংকটৰ সম্মুখীন হোৱাৰ আশংকা আছে। এই সম্পৰ্কত ভাৰতীয় বন্যপ্রাণী প্রতিষ্ঠানৰ গৱেষক ছয়িদ আৰু ৰশ্মি দাসে কয়, ‘গগঁড়ে বিশাল তৃণভূমি ভাল পায়। দল হৰিণ, সুগৰী পহু, শৰ পহুৰ বাবে তৃণভূমি থাকিবই লাগে। সহজে বংশ বৃদ্ধি ঘটা উদ্ভিদৰ উপস্থিতিয়ে কাজিৰঙাত তৃণভূমিৰ ওপৰত প্ৰভাৱ পেলাইছে। মধ্য এছিয়া আৰু ভাৰতত একমাত্ৰ কাজিৰঙাতে মূল প্ৰজাতিৰ বনৰীয়া ম’হ পোৱা যায়।’ গতিকে উদ্যানখনৰ তৃণভূমি সযতনে ৰখাত কর্তৃপক্ষই গুৰুত্ব দিয়া উচিত বুলি বিশেষজ্ঞসকলে মন্তব্য কৰিছে।
এই সম্পর্কত গৱেষক ছয়িদে লগতে কয়, ‘ডাঙৰ তৃণভোজী প্রাণীসমূহে কাজিৰঙাৰ পৰিৱেশতন্ত্ৰৰ সমগ্ৰ খাদ্য শৃংখলত এটা গুৰুত্বপূর্ণ ভূমিকা পালন কৰি আছে। যদি তৃণভূমি সংকুচিত হৈ থাকে তেতিয়া প্রাণীসমূহৰ খাদ্যাভ্যাসত বিৰূপ প্রভাব পৰাৰ আশংকা আছে।’ সেয়েহে সময় থাকোতে উদ্যানখনৰ তৃণভূমি বৰ্তাই ৰখাৰ প্ৰতি কর্তৃপক্ষক গুৰুত্ব দিবলৈ বিশেষজ্ঞসকলে আহ্বান জনাইছে।