Sonia Gandhi:
দৈনিক অগ্ৰদূত ডিজিটেল ডেস্ক:মাথোঁ ১৮ বছৰ বয়সতে তদানীন্তন প্রধানমন্ত্রী প্রয়াত ইন্দিৰা গান্ধীৰ কনিষ্ঠ পুত্র প্রয়াত সঞ্জয় গান্ধীৰে বিবাহপাশত আবদ্ধ হৈছিল মানেকা আনন্দ। মঙলবাৰৰ পৰা দেশে-বিদেশে আলোড়ন তুলি প্রাক্তন কংগ্রেছ সভানেত্রী ছোনিয়া গান্ধীৰ আত্মজীৱনীমূলক গ্রন্থ ‘বিলা’ঙিং: এ জার্নি অৱ লাভ’ত এই কথা উল্লেখ আছে।
গ্রন্থখনত ছোনিয়াই মানেকা সম্পৰ্কত আৰু কৈছে, ‘১৯৭৩ৰ শেষৰ ফালে সঞ্জয় গান্ধীয়ে মানেকাৰ লগত মোৰ পৰিচয় কৰাই দিছিল। এজনী সুন্দৰী আৰু প্রাণবন্ত ছোৱালী মানেকা সঞ্জয়তকৈ ১০ বছৰ সৰু আছিল আৰু তেতিয়াও তেওঁ কিশোৰী আছিল। এই পৰিচয় ঘটাৰ এবছৰৰ ভিতৰতে সঞ্জয়ৰ স’তে মানেকা বিবাহপাশত আবদ্ধ হয়। তেতিয়া তেওঁৰ বয়স ১৮ বছৰ হৈছিল।’
ঘৰুৱা জ্যেষ্ঠ গৃহকর্মীসকলে তেওঁক ‘বহুৰাণী’ (ডাঙৰ বোৱাৰী) আৰু মানেকাক ‘চোটি বহু’ (সৰু বোৱাৰী) বুলি সম্বোধন কৰিছিল। বিবাহপাশত আবদ্ধ হোৱাৰ কম দিনৰ ভিতৰতে মানেকাৰ খামখেয়ালি স্বভাৱ প্ৰকট হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰি গ্ৰন্থখনত ছোনিয়াই আৰু কয়, ‘মানেকা অতি উদ্যমী আৰু খুব কথকী ছোৱালী আছিল। এনে এগৰাকীক জাৰূপে ঘৰত প্রথমে পাওঁতে মন-প্রাণ সজীৱ হৈছিল। প্রিয়ংকাক মানেকাই সাধু কৈছিল। গতিকে প্রিয়ংকাক তেতিয়া প্রায়ে খুৰীয়েকৰ কোঠাত পোৱা গৈছিল।’ অৱশ্যে দিন অতিবাহিত হোৱাৰ লগে লগে লাহে লাহে মানেকাৰ আচৰণ সলনি হৈছিল বুলি উল্লেখ কৰি ছোনিয়াই আৰু কয়, ‘ক্ৰমে ঘৰত বিৰক্তিকৰ পৰিৱেশৰ সৃষ্টি হৈছিল।
ঘৰৰ সকলোৱে আমাৰ দুয়োগৰাকীকে সমান বুলি ধৰি লৈছিল। মই পৰিয়ালৰ ডাঙৰ বোৱাৰী হোৱাৰ বাবে মোক বহুৰাণী আৰু তেওঁ সৰু বোৱাৰী হোৱা বাবে চোটি বহু বুলি সম্বোধন কৰিছিল; কিন্তু ইয়াক মানেকাই সম্ভৱতঃ অপমানৰূপে গণ্য কৰিছিল। তেওঁ ৰূঢ়তাৰে কথা ক’বলৈ লৈছিল। ঘৰুৱা শান্তি অব্যাহত ৰখাৰ স্বার্থত তেতিয়া মই প্রায়ে নীৰৱ হৈ আছিলো। কিন্তু যেতিয়া পৰিস্থিতি অধিক বেয়ালৈ গৈছিল, মই তেতিয়া মনে মনে থকা নাছিলো আৰু কিছু কঠোৰতাৰে কথা কৈছিলো।’ শোৱনি কোঠাৰ চাৰি বেৰৰ মাজত সঞ্জয় আৰু মানেকাৰ মাজত ব্যৱধানৰ সৃষ্টি হৈছিল বুলিও ছোনিয়াই গ্রন্থখনত উল্লেখ কৰিছে।
দুয়োৰে মাজত উচ্চস্তৰত বাকবিতণ্ডা হৈছিল আৰু দুয়ো উত্তপ্ত তর্ক যুদ্ধত লিপ্ত হৈছিল বুলিও ছোনিয়াই কৈছে। মানেকা সম্পর্কত তেওঁ লগতে কয়, ‘আমাৰ শাহুৰ উপস্থিতি মানেকাই অশ্লীল শব্দও ব্যৱহাৰ কৰিছিল। এনে শব্দ ব্যৱহাৰ আমাৰ ঘৰত নিষিদ্ধ আছিল। এনে শব্দই আমাক লজ্জিত আৰু হতভম্ব কৰিছিল। এনে মনোবৃত্তিৰ এগৰাকী ছোৱালী আমাৰ যৌথ পৰিয়ালত বাস কৰাটো সহজ নহ’ব বুলি ধাৰণা কৰিছিলো।’
বিৰক্ত হ’লে মানেকাই অশ্লীল শব্দ প্রয়োগ কৰিছিল বুলিও ছোনিয়াই গ্রন্থখনত উল্লেখ কৰিছে। তদুপৰি সঞ্জয়ৰ ওপৰত পৰা মানেকাৰ প্ৰভাৱে তেওঁৰ স’তে জ্যেষ্ঠ ভ্রাতৃ ৰাজীৱ গান্ধীৰ সম্পৰ্ক ব্যাহত কৰিছিল বুলিও ছোনিয়াই দাবী কৰে। একালত দুই ভ্রাতৃৰ মাজত স্নেহৰ এনাজৰী সুদৃঢ় আছিল যদিও মানেকাৰ বাবে দুয়োৰে সম্পৰ্ক তিক্ততাত পৰিণত হৈছিল বুলিও ছোনিয়াই গ্রন্থখনত উল্লেখ কৰিছে।
আনহাতে, ১৯৭৭ৰ লোকসভা নির্বাচনত কংগ্ৰেছ শোচনীয়ভাৱে পৰাস্ত হোৱাৰ পাছৰ পৰিস্থিতিও ছোনিয়াই গ্রন্থখনত গ্রন্থ উল্লেখ কৰিছে। উক্ত নিৰ্বাচনত ইন্দিৰা গান্ধী (বাইবেৰেলী) আৰু সঞ্জয় গান্ধী (আমেথিত)ও পৰাস্ত হয়। সেই দিনবোৰত সঞ্জয় আৰু জৰুৰী অৱস্থাক ইটোৰ-সিটোৰ পৰিপূৰক শব্দৰূপে ব্যৱহাৰ হোৱাৰ কথাও গ্ৰন্থখনত কংগ্ৰেছ নেত্ৰীগৰাকীয়ে উল্লেখ কৰিছে। এই সম্পর্কত তেওঁ আৰু কয়, ‘ইন্দিৰা গান্ধীয়ে অনুভৱ কৰিছিল যে মানেকাই বিতর্কিত কাম-কাজ কৰাত সঞ্জয়ক উৎসাহ যোগাইছিল।
এই কামবোৰৰ কিছুমান ইন্দিৰা গান্ধীয়ে ভাল পোৱা নাছিল। সঞ্জয়ৰ ৰাজনৈতিক উচ্চাকাংক্ষাৰ প্ৰতি দলৰ একাংশৰ সমৰ্থন আছিল। ৰাজীৱ (গান্ধী)-এ যেতিয়া অনুভৱ কৰিবলৈ ল’লে যে ১৯৭৮ৰ নিৰ্বাচনত দলৰ বিপৰ্যয়ত সঞ্জয়ৰ অৱদান আছিল, তেতিয়াই মানেকাৰ আমাৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি শত্রুতা বৃদ্ধি পায়। এবাৰ এক পাৰিবাৰিক আলোচনাত ৰাজীৱে সঞ্জয়ক কৈছিল, ‘মই তোমাক ক্ষমা কৰিব নোৱাৰো। তুমি মাক এনে অৱস্থা পোৱালা। তেতিয়া জোৰেৰে চিঞৰি মানেকাই প্ৰসংগটোত হস্তক্ষেপ কৰে।
মোৰ শাহুৱেও হস্তক্ষেপ কৰি মানেকাক ৰাজীৱৰ কথা ভুল বুলি প্ৰমাণ কৰিবলৈ প্রত্যাহান জনায়। ইয়াৰ প্ৰত্যুত্তৰ তেওঁ নিদি শান্ত হৈছিল; কিন্তু সিয়ে আমাৰ পৰিয়ালৰ প্ৰতি তেওঁৰ শত্রুতা বৃদ্ধিহে কৰে। মানেকাৰ আচৰণত মোৰ শাহু হতাশ হৈছিল, ‘সঞ্জয়, ৰাজীৱে যি কৈছে সেয়া সঁচা। মোৰ অজ্ঞাতে তুমি কিমান নির্দেশ জাৰি কৰিছিলা?’
১৯৮০ৰ ২৩ জুনত এক হেলিকপ্টাৰ দুৰ্ঘটনাত সঞ্জয় গান্ধীৰ অকাল মৃত্যু হোৱাৰ পাছত ‘গান্ধী পৰিয়াল’ত পাৰিবাৰিক পৰিস্থিতিয়ে গুৰুতৰ ৰূপ লয় বুলিও ছোনিয়াই গ্রন্থখনত উল্লেখ কৰিছে। এই সম্পর্কত তেওঁ কয়, ‘সঞ্জয়ৰ মৃত্যুৰ পাছত ইন্দিৰা গান্ধীয়ে অনুভৱ কৰিছিল যে তেতিয়া ২৩ বছৰীয়া মানেকাৰ নেতৃত্ব প্ৰদানৰ বাবে বয়স হোৱা নাই। তদুপৰি তেতিয়া তেওঁ এটি তিনিমহীয়া কেঁচুৱাৰ মাতৃ আছিল। গান্ধীয়ে ধাৰণা কৰিছিল যে মানকা কণমানি পুত্ৰৰ লগতে ব্যস্ত থকাটো ভাল।
পৰৱৰ্তী কালত তেওঁ নিজৰ ৰাজনৈতিক উচ্চাকাংক্ষা পূৰণ কৰিবলৈ অনেক সময় পাব বুলিও গান্ধীয়ে ধাৰণা কৰিছিল। কিন্তু এই কথা স্পষ্ট হৈছিল যে প্রিয়ংকাৰ দৃষ্টি আন ক’ৰবাত আছিল।’ ১৯৮১ৰ মাৰ্চৰ পাছত পৰিস্থিতি অধিক তিক্তকৰ হয় বুলি উল্লেখ কৰি ছোনিয়াই কয়, ‘মানেকাই পুত্র ফিৰোজ বৰুণ গান্ধীৰ প্ৰথম জন্মদিন আৰএছএছৰ ঘোৰ সমর্থক তথা ইন্দিৰা গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক প্রতিদ্বন্দ্বী বসুন্ধৰা ৰাজেৰ ঘৰত উদযাপন কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত মানেকাই তেওঁৰ বস্তু বাহানি স্বামীগৃহৰ পৰা উলিয়াই নিয়ে। তেতিয়া ইন্দিৰা গান্ধী লণ্ডনত আছিল।
তেওঁ দেশলৈ ঘূৰি আহি এই কথা জানিব পাৰি অসন্তুষ্টি প্রকাশ কৰিছিল আৰু মানেকাক দুটা বিকল্প পছন্দ কৰিবলৈ দিছিল। ইয়াৰে এটা হ’ল হয় ঘৰৰ পৰা তেওঁ ওলাই যাওঁক নতুবা এনে ধৰণৰ কাৰ্যৰ পৰা বিৰত থাকক! ইয়াৰ বিপৰীতে মানেকাই পাহাৰসম অভিযোগ উত্থাপন কৰিছিল। তাৰ দ্বাৰা তেওঁ শাহুৱেকৰ ভাবমূৰ্তিৰ ক্ষতি কৰাৰ চেষ্ট কৰিছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত এই পাৰিবাৰিক সংঘাত ৰাজহুৱা হয়। মানেকাই ৰাজহুৱাকৈ ইন্দিৰা গান্ধীক দোষাৰোপ কৰিবলৈ ধৰে।’
শাহু-বোৱাৰীৰ মাজত সূত্রপাত হোৱা এই সংঘাতৰ সময়ত ৰাজীৱ আৰু ছোনিয়া ঘৰত নাছিল। ছোনিয়াৰ মতে দৰাচলতে বৰুণৰ প্ৰথম জন্মদিনতে এই পাৰিবাৰিক সংঘাতে জটিল ৰূপ ধাৰণ কৰে। অথচ তেতিয়া সঞ্জয় গান্ধীৰ অকাল মৃত্যুৰ প্ৰায় এবছৰহে হৈছিল। তেতিয়া মানেকাৰ আচৰণত অতিষ্ঠ হৈ ইন্দিৰাই তদানীন্তন কেবিনেট সচিব পি এন ধৰক কৈছিল, ‘এই ইতিমধ্যে ডেউকা মেলিবলৈ আৰম্ভ কৰিছে।
ADVERTISEMENT
