Terminator is soon to become a reality:
জনপ্রিয় ছবি ‘টার্মিনেটৰ’ যিসকলে চাইছে, এই বাতৰিয়ে সেইসকলৰ বুকু কঁপাই তোলাৰ সম্ভাৱনা আছে। কাৰণ এই ছবিত দেখাৰ দৰে অদূৰ ভৱিষ্যতে বিশ্বত নিজৰ ‘চিন্তা শক্তি’বে পৰিচালিত ৰবটে যুদ্ধত অংশ লোৱাৰ সম্ভাৱনা প্রবল হৈছে। এনে একোটা ৰবটে মুহূৰ্ততে নৰসংহাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰিব বুলি চর্চা হৈছে।
বহুতৰে জ্ঞাত যে কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা (এআই)ই জীৱনৰ বিভিন্ন দিশত আধিপত্য বিস্তাৰ দিশে অগ্ৰসৰ হৈছে। কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা ব্যৱহাৰ কৰি ঘাতক ৰবট তৈয়াৰৰ উদ্দেশ্যে গৱেষণা আৰম্ভ হ’বলৈ ধৰিছে। এনে কেতবোৰ গৱেষণাই ব্যাপক অগ্রগতি লাভ কৰিছে গতিকে অচিৰে ‘টার্মিনেটৰ’ৰ কাহিনী সদৃশ ঘটনা বাস্তৱত দেখাৰ সম্ভাৱনা আছে।
ইতিমধ্যে এনে ৰবট তৈয়াৰৰ গৱেষণাত ব্যস্ত হোৱা একাংশ গৱেষকে ঘাতক ৰবটৰ নামকৰণো কৰিছে। এই ৰবটক স্বশাসিত প্রাণঘাতক সমৰাস্ত্ৰ ব্যৱস্থা আখ্যা দিছে এনে গবেষকে। এনে ঘাতক ৰবটে একোখন যুদ্ধৰ গতি-প্রকৃতি মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে সলনি কৰি দিব পাৰে। উল্লেখ্য যে যুদ্ধক্ষেত্রত ঘাতক ৰবটৰ পদার্পণ হোৱাৰ পূৰ্বে ইতিমধ্যে আধুনিক যুদ্ধত বৈমানিক বিমান বা বোমাৰু ড্ৰ’নৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি পাইছে। অৱশ্যে বৈমানিকবিহীন যুদ্ধ বিমান আৰু ঘাতক ৰবটৰ মাজত আকাশ-পাতাল পার্থক্য আছে।
এনে বোমাৰু ড্র’নসমূহ আক্ষৰিক অৰ্থত স্বয়ংক্রিয় নহয়। সেইসমূহক দূৰৈৰ পৰা মানুহে নিয়ন্ত্ৰণ কৰি থাকে। ইয়াৰ বিপৰীতে ঘাতক ৰবটৰ ওপৰত মানুহৰ নিয়ন্ত্রণ নাথাকিব। এনে ৰবটে নিজকে পৰিচালনা কৰিব। এবাৰ যুদ্ধক্ষেত্রলৈ প্ৰেৰণৰ পাছত এনে ৰবটৰ ওপৰত মানুহৰ পৰিৱৰ্তে কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাই নিয়ন্ত্রণ সাব্যস্ত কৰিব। অৱশ্যে এই পর্যন্ত কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা চালিত বা নিয়ন্ত্রিত অস্ত্ৰ বিশ্বৰ কোনো দেশৰ হাতত নাই। কিন্তু ইয়াক লৈ অধিক দিন আশ্বস্ত থাকিব নোৱাৰাৰ ইংগিত স্পষ্ট হৈছে কাৰণ কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাচালিত সমৰাস্ত্ৰ তৈয়াৰ সম্পর্কীয় গবেষণা ইতিমধ্যে বহুদূৰ আগুৱাই গৈছে।
যুদ্ধৰ সা-সৰঞ্জাম তৈয়াৰকাৰী মার্কিন প্রতিষ্ঠান ‘এণ্ডুৰিল’ত এনে সমৰাস্ত্ৰক লৈ পৰীক্ষা-নিৰীক্ষা চলি আছে। ইয়াৰ বহু গৱেষণা ইতিমধ্যে সফল হৈছে। এনে সফল গৱেষণাৰ এটা উদাহৰণ হ’ল কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা নিৰ্ভৰ ৰ’বটিক এক যুদ্ধ বিমান ‘ফিউৰী’। এই বিমানত কোনো ককপিট আক বৈমানিক নাথাকে। একোৰে সহায় নোলোৱাকৈ এই যুদ্ধ বিমানে লক্ষ্যবস্তুত আঘাত হানিব পাৰে। কেরল যুদ্ধ বিমানেই নহয়, ‘এণ্ডুৰিল’-এ ৰোডৰাণাৰ নামৰ আন এক সমৰাস্ত্ৰও তৈয়াৰ কৰিছে। এই সমৰাস্ত্ৰও কৃত্রিম বুদ্ধিমা-নিৰ্ভৰ। এই অস্ত্রও এবাৰ প্ৰয়োগ কৰিলে নিজে লক্ষ্যবস্তুক চিহ্নিত কৰি তাত আঘাত হানি ধ্বংস কৰিব। মূলতঃ শত্রুপক্ষৰ ড্ৰ’নৰ আক্রমণ প্রতিহত কৰাৰ উদ্দেশ্য এই সমৰাস্ত্ৰ তৈয়াৰ কৰিছে প্রতিষ্ঠানটোৱে।
এই সমৰাস্ত্র ইমানেই ‘বুদ্ধি সম্পন্ন’ যে ই লক্ষ্যবস্তু চিহ্নিত কৰিব নোৱাৰিলে নিজৰ স্থানলৈ উভতি আহে। নিজৰ স্থানত উপস্থিত হোৱাৰ পাছত এই অস্ত্রই পুনৰ আক্ৰমণৰ পৰিকল্পনা তৈয়াৰ কৰে। ইতিমধ্যে ‘এণ্ডুৰিল’ৰ স’তে মার্কিন বাহিনীয়ে এনে অস্ত্র লাভৰ বাবে কেতবোৰ চুক্তি কৰিছে। প্রতিষ্ঠানটোৱে তৈয়াৰ কৰা কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাচালিত অস্ত্রবিধ ক্ৰয়ৰ চিন্তা-চর্চাও কৰি আছে দেশখনে। এই সম্পর্কত এটা মার্কিন সংবাদ সংস্থাৰ বাতৰিত কোৱা হৈছে যে অচিৰে মার্কিন সামৰিক বিষয়াবৰ্গৰ সন্মুখত নিজৰ ‘সামৰ্থ’ৰ প্ৰদৰ্শন কৰিব ফিউৰীয়ে। এই ক্ষেত্রত মার্কিন সামৰিক বিষয়াবর্গ সন্তুষ্ট হ’লে চৰকাৰে সমৰাস্ত্ৰবিধ ক্ৰয়ৰ সম্ভাৱনা আছে।
অৱশ্যে কেৱল আমেৰিকা যুক্তৰাষ্ট্ৰই নহয়, কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাচালিত-নিয়ন্ত্রিত সমৰাস্ত্ৰক লৈ ভাৰততো গৱেষণা আৰম্ভ হৈছে। ইতিমধ্যে বাংগালুৰুস্থিত অস্ত্র নির্মাণ সংস্থা ভাৰত ছাপ্পাই এণ্ড ছাপোর্টে কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাসম্পন্ন মেচিনগান তৈয়াৰ কৰিছে। এই বন্দুকৰ পৰীক্ষামূলক প্রয়োগো সম্পন্ন হৈছে। একেদৰে ৰাছিয়া, চীন, ব্রিটেইন, দক্ষিণ কোৰিয়া আৰু ইজৰাইলেও ঘাতক ৰবটক লৈ গৱেষণা চলাই থকা বুলি বাতৰি প্ৰকাশ পাইছে। অৱশ্যে এনে গৱেষণাত প্রাপ্ত তথ্য সংশ্লিষ্ট দেশসমূহে অত্যন্ত গোপন কৰি ৰাখিছে। আনহাতে, কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাচালিত-নিয়ন্ত্ৰিত সমৰাস্ত্ৰ বা ঘাতক ৰবটক লৈ বিশ্বজুৰি উদ্বিগ্নতাৰ সৃষ্টি হৈছে। কাৰণ মানুহ মৰা বা শত্রুক নিধনত এনে অস্ত্র ব্যৱহাৰ হ’লে তাৰ পৰিণতি অত্যন্ত ভয়াৱহ হ’ব বুলি আশংকা কৰিছে অনেকে।
এনে আশংকা কৰি এডিনবার্গ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ বুদ্ধিমত্তাচালিত-নিয়ন্ত্রিত অস্ত্রই লক্ষ্যবস্তু বাছনিত কিমান ভুল কৰিব পাৰে, সেয়া বর্তমানেও স্পষ্ট নহয়। ভুল লক্ষ্যবস্তু নিৰ্ধাৰণ কৰি এনে অস্ত্ৰই মুহূৰ্তৰ ভিতৰতে একোটা জনপূৰ্ণ অঞ্চল মৰিশালিত পৰিণত কৰাৰ আশংকা কৰিছে একাংশই। এনে সমৰাস্ত্ৰক লৈ ৰাষ্ট্ৰসংঘয়ো আশংকা কৰি আহিছে। বিষয়টোক লৈ উদ্বিগ্নতা প্রকাশ কৰি অলপতে এক বৈঠকত ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ নিৰস্ত্ৰীকৰণ বিষয়ক বিভাগৰ মুৰব্বী ইজুমি নাকামিৎছুৱে কয়, ‘মানুহক হত্যাৰ সিদ্ধান্ত যন্ত্ৰক গ্রহণ কৰিবলৈ দিয়াটো এক ঘৃণনীয় পদক্ষেপ। এনে সমৰাস্ত্ৰ ব্যৱহাৰত কেতিয়াও অনুমোদন জনোৱা উচিত নহয়। আন্তর্জাতিক আইন প্রণয়ন কৰি এনে অস্ত্র নিষিদ্ধ কৰা উচিত।’
একেদৰে আন্তর্জাতিক মানৱাধিকাৰ সংগঠন হিউমেন ৰাইটছ ৱাটছৰ সংকট, সংঘৰ্ষ আৰু অস্ত্র বিভাগৰ উপ-সঞ্চালক মেৰী ৱায়াৰহামেই কয় যে যুদ্ধক্ষেত্রত কোনো কাক আক্রমণ কৰিব, সেই সিদ্ধান্ত মানুহৰ হাতত থকা উচিত। এই সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ দায়িত্ব যন্ত্ৰৰ হাতলৈ গ’লে নির্বিচাৰ গণহত্যা সদৃশ পৰিস্থিতিৰ সৃষ্টিৰ আশংকা তেওঁ কৰে। উল্লেখ্য যে এনে সমৰাস্ত্ৰ তৈয়াৰৰ বিৰোধিতা কৰি ২০১৭ত ৰাষ্ট্ৰসংঘলৈ পত্ৰ প্ৰেৰণ কৰিছিল ১১৬ জন কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তা বিশেষজ্ঞই। এই বিশেষজ্ঞসকলৰ তালিকাত এলন মাস্কো আছিল। তৎসত্ত্বেও এনে অস্ত্র তৈয়াৰ সম্পৰ্কত বিশ্বৰ বিভিন্ন দেশত গৱেষণা অব্যাহত আছে।