যোৱা ২৮ ফেব্ৰুৱাৰীত সূত্রপাত ঘটা মধ্য প্রাচ্য যুদ্ধই চর্চালৈ অনা হৰমুজ প্রণালীক লৈ জটিলতা বর্তমানেও অব্যাহত আছে। বিশ্ব বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম মূল ভূমিকা পালন কৰা হৰমুজ প্রণালীৰে কেতিয়ালৈ ইন্ধনবাহী জাহাজৰ চলাচল সম্ভৱ হ’ব সেয়াও একপ্রকাৰ অনিশ্চিত হৈ আছে।
উল্লেখ্য যে বিশ্বৰ ব্যবসায়-বাণিজ্য, জাহাজ পৰিবহণ আৰু শক্তিৰ সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত পাঁচটা প্রধান প্রণালী অপৰিহাৰ্যৰূপে চিহ্নিত হৈছে। এই পাঁচ প্রণালীৰে অন্যতম হৈছে হৰমুজ প্রণালী। গতিকে প্রণালীসমূহ হৈছে বিশ্বৰ গুৰুত্বপূৰ্ণর্ণ স্থান, য’ত ভূমি আৰু মহাসাগৰ দুয়োটাৰে মিলন ঘটে। ইয়াৰ জৰিয়তে ভূমি আৰু মহাসাগৰে দুটা বৃহৎ জলভাগৰ মাজত এক সংযোগৰ সৃষ্টি কৰে। এই জলপথসমূহৰ ওপৰত ভৌগোলিক কাৰকেও প্রভাৱ পেলায়। স্বাভাৱিকতে এই জলপথসমূহৰে বছৰি কোটি কোটি টন সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ ঘটে।
প্রণালীসমূহে মহাসাগৰৰ স’তে সংযোগ স্থাপন কৰাৰ সমান্তৰালভাৱে মহাদেশসমূহক পৃথকো কৰে। বিশ্বৰ কোনকেইটা প্ৰণালী অপৰিহাৰ্য বা গুৰুত্বপূৰ্ণ সেয়া নির্ধাৰণ কৰা হয় একোটা প্রণালীৰে পৰিবহণ ঘটা সা-সামগ্ৰীৰ পৰিমাণৰ ভিত্তিত। এনেদৰে পাঁচটা প্রণালীক অপৰিহাৰ্য বুলি চিহ্নিত কৰা হৈছে। ইয়াৰ মাজত হৰমুজ প্রণালীও আছে।
হৰমুজ প্রণালী: বিশ্বৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰণালীসমূহৰ অন্যতম হৰমুজ প্রণালী এক ৰণকৌশলজনিত দিশৰ পৰাও তাৎপর্যপূর্ণ সামুদ্রিক জলপথ। পাৰস্য উপসাগৰৰ পৰা বিশ্বৰ আন প্ৰান্তলৈ তেল পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত ঘাইকৈ এই প্রণালী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। এই প্ৰণালী ইৰানৰ উত্তৰ উপকূলৰ পৰা অ’মানৰ দক্ষিণ প্ৰান্তলৈ আৰু সংযুক্ত আমিৰ শ্বাহীলৈ পৰিব্যাপ্ত। গতিকে এই প্রণালীয়ে পাৰস্য উপসাগৰক অ’মান উপসাগৰৰ স’তে সংযোগ কৰিছে। অৱশেষত ইয়ে আৰব সাগৰক সংযোগ কৰিছে। বিশ্বৰ তেলবাহী এক বুজন সংখ্যক জাহাজে এই প্রণালীৰে চলাচল কৰে। গতিকে বিশ্বৰ শক্তি সুৰক্ষাৰ ক্ষেত্ৰত এই প্রণালীয়ে অন্যতম প্রধান ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
মালাক্কা প্রণালী: মালাক্কা প্রণালীও বিশ্বৰ এক অন্যতম প্রধান সামুদ্রিক পথ। এই প্রণালীয়ে প্রশান্ত মহাসাগৰ আৰু ভাৰত মহাসাগৰক সংযোগ কৰিছে। ই মালয় উপদ্বীপ আৰু ইণ্ডোনেছিয়াৰ সুমাত্রা দ্বীপৰ মাজত অৱস্থিত। মালয় উপদ্বীপে মালয়েছিয়া আৰু ছিংগাপুৰক সামৰি লৈছে। মালক্কা প্রণালীও বিশ্বৰ সবাতোকৈ ব্যস্ত জাহাজ চলাচল পথ। এই প্রণালীৰেও তেল, ইলেক্ট্র’নিক সঁজুলিকে ধৰি বৃহৎ পৰিমাণৰ সা-সামগ্ৰীৰ পৰিবহণ ঘটে। পূব এছিয়া, মধ্য প্রাচ্য আৰু ইউৰোপৰ মাজৰ ব্যৱসায়ত এই প্রণালীয়ে অন্যতম প্রধান ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
বস্পৰাছ প্ৰণালী: তুৰস্ক বস্পৰাছ প্ৰণালীত অৱস্থিত। এই প্রণালী ইষ্টানবুলৰ মাজেৰে পাৰ হৈছে আৰু ই ইউৰোপ আৰু এছিয়াক পৃথক কৰিছে। এই প্রণালীয়েও বিশ্ব বাণিজ্যৰ ক্ষেত্ৰত অন্যতম প্রধান ভূমিকা পালন কৰি আছে। কাজেই এই প্রণালীও বিশ্বৰ অন্যতম ব্যস্ত জলপথত পৰিণত হৈছে। এই প্ৰণালীৰে কৃষ্ণ সাগৰ আৰু মাৰমাৰা সাগৰক সংযোগ কৰিছে।
ড’ভাৰ প্ৰণালী: ড’ভাৰ প্ৰণালী হৈছে ইংলিছ চেনেলৰ সবাতোকৈ শীর্ণ অংশ। ড’ভাৰ প্ৰণালীয়ে ইংলণ্ডৰ দক্ষিণাঞ্চল উত্তৰ ফ্ৰান্সৰ পৰা পৃথক কৰিছে। ইংলিছ চেনেলৰ জৰিয়তে ড’ভাৰ প্ৰণালীৰে উত্তৰ সাগৰক আটলান্টিক মহাসাগৰৰ স’তে সংযোগ কৰিছে। এই প্রণালীয়েও বিশ্বৰ বাণিজ্যৰ ক্ষেত্রত অন্যতম প্রধান ভূমিকা পালন কৰি আহিছে।
বেব এল-মাণ্ডেব প্রণালী: আৰব উপদ্বীপত য়েমেন আৰু জিজিব’টি আৰু এৰিট্ৰীৰ মাজত বেব এল-মাণ্ডেব প্রণালী অৱস্থিত। এই প্ৰণালীক চকুপানীৰ প্ৰৱেশদ্বাৰ বুলিও জনা যায়। এই প্রণালীয়ে লোহিত সাগৰক এডেন উপসাগৰৰ স’তে সংযোগ কৰিছে। অৱশেষত এই প্রণালীয়ে ভাৰত মহাসাগৰলৈ গতি কৰিছে। গতিকে এই প্রণালী ছুৱেজখালৰ জৰিয়তে সাগৰীয় মালবস্তু পৰিবহণৰ ক্ষেত্ৰত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ জলপথত পৰিণত হৈছে। এই প্রণালীৰে এছিয়া আৰু ইউৰোপৰ মাজত ব্যৱসায়-বাণিজ্য চলে। বছৰি কোটি কোটি টন সা-সামগ্ৰীৰ এই প্রণালীৰে পৰিবহণ ঘটে।