Erosion:
চৰকাৰৰ অৱজ্ঞা তথা কথাৰ ফুলজাৰিৰ পৰিণতিতে ৰাজ্যৰ কে’বাখনো জিলাত খহনীয়াই গুৰুতৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। ব্ৰহ্মপুত্ৰক কেন্দ্ৰ কৰিয়ে এই খহনীয়া অব্যাহত আছে যদিও অন্যান্য কে’বাখনো নদীয়ে এই সমস্যাক অধিক জটিল কৰি তুলিছে। নিশাৰ ভিতৰতে নদীৰ বুকুত জাহ গৈছে বিঘাই বিঘাই ভূমি, বৃহৎ বৃহৎ গৃহ। খহনীয়া সমস্যাটো স্বাধীনতাৰ পাছৰে পৰা গুৰুতৰ হৈ আহিছে।
ৰাজ্যিক দুর্যোগ ব্যৱস্থাপনা বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, ১৯৫৪ৰ পৰা বিগত বৰ্ষলে কমেও ৩,৮৬,৪৭৬ হেক্টৰ ভূমি খহনীয়াত জাহ গৈছে। এই পৰিমাণ ৰাজ্যৰ মুঠ মাটিকালিৰ প্ৰায় সাত শতাংশ। বানৰ লগতে খহনীয়াক সেইবাবে ৰাষ্ট্ৰীয় সমস্যাৰূপে ঘোষণাৰ দাবী দশক দশক ধৰি উত্থাপিত হৈ আহিছে। অৱশ্যে অসমবাসীৰ এই দাবী প্ৰতিখন চৰকাৰৰ ওচৰতে অৰণ্যৰোদনত পৰিণত হৈছে।
এই সময়তো ৰাজ্যৰ কে’বাখনো জিলাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াই গুৰুতৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। সমান্তৰালভাৱে আন আন নদীতো খহনীয়াৰ কাল ৰূপ অব্যাহত আছে। উদাহৰণ স্বৰূপে বৰপেটা জিলাত বেঁকী নদীৰ খহনীয়াত নিশাৰ ভিতৰতে বৃহৎ বৃহৎ পৰিসৰৰ ভূমি জাহ যোৱা অব্যাহত আছে। দুর্যোগ ব্যৱস্থাপনা প্ৰাধিকৰণৰ তথ্য অনুসৰি, গোৱালপাৰা, ধুবুৰী, বৰপেটা, মৰিগাঁও, নলবাৰী, চিৰাং, দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ, ডিব্ৰুগড়, মাজুলী হ’ল অত্যধিক খহনীয়া প্ৰৱণ জিলা।
শেহতীয়াকৈ গোৱালপাৰা, ধুবুৰী, বৰপেটা, মৰিগাঁও, দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰত খহনীয়াই যথেষ্ট গুৰুতৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। দক্ষিণ শালমাৰা-মানকাচৰ জিলাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ খহনীয়াই নিশাৰ ভিতৰতে বিঘাই বিঘাই ভূমি নিজৰ বুকুত সামৰি লৈছে। মৰিগাঁৱৰ লাহৰীঘাট; গোৱালপাৰাৰ জলেশ্বৰ; বৰপেটাৰ বহৰি, বাঘবৰ আৰু কলগাছিয়া ৰাজহ চক্ৰৰ বৃহৎ অঞ্চলত খহনীয়াই ৰুদ্ৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছে। বৰপেটা জিলাত ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সমান্তৰালভাৱে বেঁকী নদীৰ খহনীয়াও প্ৰৱল ৰূপত অব্যাহত আছে।
মৰিগাঁৱৰ লাহৰীঘাট সমষ্টিৰ অন্তৰ্গত বৰালিমাৰীত ব্যাপক ৰূপত আৰম্ভ হোৱা খহনীয়া প্ৰতিৰোধত চৰকাৰে কোনো ব্যৱস্থা গ্ৰহণ নকৰাৰ অভিযোগ তুলি স্থানীয় নখন গাঁৱৰ ৰাইজেই নিজে ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে। ইয়াৰ বাবে সম্বল অনুযায়ী দান-বৰঙণি লৈ ৰাইজে বস্তা, বালি, বাঁহ, তাঁৰ আদি সংগ্ৰহ কৰি ব্ৰহ্মপুত্ৰক বাধা দিয়াৰ চেষ্টা অব্যাহত ৰাখিছে। চৰকাৰৰ ফুলজাৰি মৰা কথাৰ পৰিণতিতে খহনীয়াই এনে ৰূপ শেহতীয়াকৈ ধাৰণ কৰিছে।
জলসম্পদ বিভাগৰ তথ্য অনুসৰি, অসমে খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ বাবে আবণ্টিত পুঁজি ব্যয়তো ব্যর্থ হৈছে। বিভাগটোৰ তথ্য অনুসৰি, একাদশ পঞ্চবার্ষিক পৰিকল্পনাত খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ ৭৩টা প্রকল্পই অনুমোদন লাভ কৰিছিল। ইয়াৰ বিপৰীতে আবণ্টিত পুঁজিৰ পৰিমাণ আছিল ৪,৩১৭.০৩ কোটি টকা। এই পুঁজিৰে ৩,১২,৬৭২ হেক্টৰ ভূমিত হৈ থকা খহনীয়া প্ৰতিৰোধৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছিল; কিন্তু আবণ্টিত পুঁজিৰ ২,১৬৪.৮১ কোটি টকাহে ব্যৱহাৰ হয়। অর্থাৎ আবণ্টিত পুঁজিৰ প্ৰায় আধা অংশই ব্যৱহাৰ নহ’ল। বহু প্রকল্প আধৰুৱা হৈ ৰয় আৰু বহু প্ৰকল্পৰ কাম আৰম্ভই নহ’ল।
ৰাজ্যত খহনীয়াই প্ৰতি বছৰে কেনে গুৰুতৰ ৰূপ ধাৰণ কৰি আহিছে, অসম ৰাজ্যিক দুর্যোগ ব্যৱস্থাপনা বিভাগৰ তথ্যতে সেই ভয়াৱহতা প্রতিফলিত হৈছে। বিভাগটোৱে নিৰ্ণয় কৰা হিচাপ অনুসৰি, ৰাজ্যৰ ২৪ খন জিলাৰ ১৮৬.৪১ হেক্টৰ ভূমি খহনীয়াৰ গ্ৰাসত পৰে। এই সময়ছোৱাত সৰ্বাধিক খহনীয়াৰ গ্ৰাসত পৰা কে’বাখনো জিলাৰ ভূমিৰ পৰিমাণো নির্ধাৰণ কৰা হৈছে। সেই অনুসৰি, বৰপেটা জিলাত ২৫ হেক্টৰ, নলবাৰীত ১৪.০৬ হেক্টৰ, ধেমাজিত ৪১.০৬ হেক্টৰ, ধুবুৰীত ৩৩.২২ হেক্টৰ, কোকৰাঝাৰত ১৪.৫১ হেক্টৰ, বঙাইগাঁৱত ১৬.৪৭ হেক্টৰ আৰু বাপ্সাত ১৮.৭৬ হেক্টৰ ভূমি নদীৰ বুকুত জাহ যায়।
খহনীয়াই আর্থ-সামাজিক জটিলতাও গুৰুতৰ কৰিছে। হেজাৰ হেজাৰ লোক খহনীয়াৰ গ্ৰাসত পৰিছে। তেওঁলোক অন্য স্থানলৈ ঢাপলি মেলিবলৈ বাধ্য হৈছে। বিগত বৰ্ষত বৰপেটাত ২৮৯ জন, নলবাৰীত ১৯৬, ধেমাজিত ৩৮৭, ধুবুৰীত ৬৩৮, কোকৰাঝাৰত ১৯৮, বঙাইগাঁৱত ৩১২ জনে নিজৰ ঘৰ-বাৰী সম্পূৰ্ণ হেৰুৱায়। সম্প্রতি অব্যাহত থকা খহনীয়াৰ তাৎক্ষণিক প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা অধিকাংশ স্থানতে কৰা হোৱা নাই। কোনো কোনো ৰাইজে নিজাকৈ প্ৰতিৰোধ ব্যৱস্থা ল’বলৈ বাধ্য হৈছে যদিও মহাবাহু ব্রহ্মপুত্ৰৰ শক্তিক পৰাভূত কৰাৰ ক্ষমতা কাৰোৰে নাই।