অইন বছৰবােৰত শৰতৰ আগমনত ধলপুৰ জিলিকি উঠিছিল। চাক্ষুষ দৃষ্টিৰে ঢুকি নােপােৱা পাৰাপাৰহীন ধলপুৰৰ বালিচৰত ফুলিছিল কঁহুৱা। বতাহত হালি-জালি নাচিছিল। কঁহুৱাৰ নাচৰ তালে তালে গছ-লতা বননিয়ে জুৰিছিল শৰতৰ গান। পূবে সুউচ্চ ধলপুৰ পাহাৰ, য’ত আছে ধলপুৰ শিৱ ধাম। ধামৰ গাতে লাগি আছে সুবিশাল মহাবাহু ব্রহ্মপুত্র। উত্তৰে সুতি, দক্ষিণেও সুতি। তাৰ মাজতেই অৱস্থিত ধলপুৰ নম্বৰ এক, দুই আৰু তিনি। শৰতৰ ৰাতি জোনাক ওলালে কঁহুৱা বনৰ সুৱাসত বুঢ়া ব্ৰহ্মপুত্ৰইও অনন্য ৰূপ লৈছিল। শুনিছিলাে বোঁৱতী ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ কুলু কুলু মাত। জোনাক ওলালে নদীৰ বুকুত বান্ধি থােৱা হাত নাওখনে সাৰ পাইছিল। উচ্ছেদৰ আগত এইবােৰ চায়েই দিন, মাহ, বছৰ কটাইছিলাে। এতিয়া সকলাে শেষ হ’ল! এতিয়া আমি সুঁতিৰ সিপাৰে আছাে। আগতে আমাৰ ঘৰখন ১১ জনীয়া সদস্যৰে আছিল। এতিয়া ঠাইৰ অভাৱত প্রায় ১০ হেজাৰ মানুহ এটা পৰিয়ালৰ দৰেই যেনে তেনে আছাে। কপালত এয়াই লিখা আছিল। এতিয়া আগৰ গাঁওখনলৈ ঘূৰি চালেই চকুলাে ওলায়। ঘূৰি নাচাওঁ বুলি ভাবাে; কিন্তু জন্ম গাওঁখনলৈ নােচোৱাকৈ কেনেকৈ থাকো?’ ২৮ বছৰীয়া ছাইফুল ইছলামে এইদৰে কৈ গ’ল। এটা সময়ত তেওঁ ৰৈ গ’ল আৰু বহু সময় নীৰৱতাৰে পাৰ কৰিলে। চকুপানীৰ টোপাল হাতেৰে নিগৰি গৈছিল। শেষত চকুপানী মচি কলে, ‘বলক দাদা, ৰঙা চাহ একাপ খাওঁগৈ।’
যােৱা ২০ আৰু ২৩ ছেপ্টেম্বৰত উচ্ছেদৰ সন্মুখীন হৈ গৃহহীন হােৱাৰ পাছত ছাইফুলৰ দৰে প্ৰতিজন লােকেই কান্দিছে, হুমুনিয়াহ কাঢ়িছে। কোনােবাই ভােকত কান্দিছে, কোনােবা দুখত কান্দিছে আৰু আন কোনােবাই ৰােগাক্রান্ত হৈ যন্ত্রণাত কেকাইছে। আজি ১১ দিন হ’ল। গৃহহীন লােকসকল ক’লৈ যাব, কি কৰিব, কি.খাব চৰকাৰে কোনাে স্পষ্ট নির্দেশনা দিয়া নাই। ফলত অঘৰীৰ দৰে মুকলি আকাশৰ তলতেই দিন-ৰাতি কটাইছে মানুহবােৰে। গৰিষ্ঠ সংখ্যক মানুহৰ সা-সম্পত্তি, চাইকেল, মটৰ চাইকেল, ধানৰ মেচিন, পালেং, আলমাৰী, আলনা আৰু কাপােৰ-কানি হয় জুইত পুৰি গৈছিল নতুবা সময়মতে স্থানান্তৰ কৰিব নােৱাৰাৰ কাৰণে প্ৰশাসনৰ লােকে নষ্ট কৰি পেলাইছিল। ‘এইদৰে কয় এজন উচ্ছেদিত লােকে।
পূব ধলপুৰ প্রাথমিক বিদ্যালয়ৰ সহকাৰী শিক্ষক জাল্লাল উদ্দিনে আগবাঢ়ি আহি ‘দৈনিক অগ্রদূত’ক কয়, ‘আমাৰ প্রতি পুতৌ জাগিব নালাগে। আমি আজি গৃহহীন হৈ অত্যন্ত লজ্জিত, অপমানিত আৰু যন্ত্রণাক্লিষ্ট। আমাৰ প্রার্থনা, অসমৰ সংবাদ মাধ্যম আমাৰ ওচৰলৈ আহক। প্রকৃত সত্য জানক আৰু পৃথিৱীক জনাওক। ‘৫৫ বছৰীয়া জালাল উদ্দিনে কৈ গ’ল, ‘অসমৰ মুখ্যমন্ত্রী ড° হিমন্ত বিশ্ব শর্মাকে ধৰি শাসকীয় দলৰ বহু বিধায়ক, দলীয় নেতা-কর্মীয়ে কৈছে যে আমি হেনাে জনিয়া, চেঙা, বাঘবৰ আদিৰ পৰা আহিছাে। তদুপৰি কৈছে যে আমাৰ মাজৰ বহুতে সােণাপুৰ, চন্দ্রপুৰ আদি অঞ্চললৈ পলাই গৈ পুনৰ বেদখল কার্যত নামি পৰিছে। আমি চৰকাৰ তথা জিলা প্ৰশাসনক অনুৰােধ জনাইছাে, আপােনালােকে উচ্ছেদ কৰা আমি সকলাে ইয়াতেই গৃহহীন হৈ মুকলি আকাশৰ তলত ৰদে-বৰষুণে দিন-ৰাতি পাৰ কৰিছাে। আমি লগতে অনুৰােধ কৰিছাে, আমি ক’ৰ নাগৰিক, সেয়া গাঁও পঞ্চায়ত, খণ্ড উন্নয়ন বিষয়াৰ কার্যালয়, চক্র বিষয়াৰ কার্যালয় আৰু উপায়ুক্তৰ কার্যালয় সকলােতে পৰীক্ষা কৰক। এজনাে যদি আমাৰ মাজত অবৈধ নাগৰিক আছে, চৰকাৰে কষ্ট কৰিব নালাগে আমি নিজেই প্রশাসনৰ হাতত গতাই দিম। ‘গভীৰ আক্ষেপেৰে জালাল উদ্দিনে লগতে ক’লে, “আমাৰ এই পৃথিৱীত জন্ম হােৱাই ভুল হ’ল! আমাৰ আত্মসম্মান সকলাে নিঃশেষ হ’ল। আমাক প্রশাসনে অপৰাধীৰ দৰে ব্যৱহাৰ কৰিছে।’
ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ সুঁতিৰ কাষত, বালিচৰত মুকলি আকাশৰ তলত ভাত ৰান্ধি থকা ৭৫ বছৰীয়া, চকুৰে ভালকৈ মনিব নােৱাৰা নাইটুন নেচাৰক এই প্রতিবেদকে কিনাে কৰি আছে বুলি সােধাত কলে, ‘চৰকাৰে কৈছে যে আমাক খাবলৈ পানী দিছে, দাইল-চাউল দিছে, থাকিবলৈ ঘৰ দিছে। সৌ আকাশলৈ চোৱা চৰকাৰে দিয়া, এই নদী- চৰকাৰে দিয়া। মই বহি থকা সােণৰ কাণফুলিজোৰ চৰকাৰে দিয়া। মই পিন্ধি থকা জিলিকা জিলিকা কাপােৰযােৰ চৰকাৰে দিয়া।’ তাৰ পাছতে আবিজা নেচাই হুকহুকাই কান্দিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে। কান্দিব নালাগে, চৰকাৰে আৰু ভগৱান সকলােৱে চকু মেলি চাব’ বুলি কলে ওচৰতে থকা আন এজন উচ্ছেদিতই। এইদৰে গভীৰ আশাত বন্দী হৈ থকা উচ্ছেদিত লােকজনে চৰকাৰৰ পৰা সাহায্যৰ বাবে অনুৰােধ জনালে। আবিজা নেচাৰ কাষতে ৰৈ থকা ১৪ বছৰীয়া আছিক আলীয়ে কলে, ‘বৃদ্ধা মানুহগৰাকীৰ ঘৰত ডাঙৰ মানুহ কোনাে নাই। তেওঁৰ স্বামী দুবছৰ আগতে ঢুকাল। এটাই ল’ৰা আছিল, তাৰ গাত জুই লাগি হাস্পতালত আছে। নদীৰ পৰা পানী দাঙি আনিব নােৱাৰে কাৰণে তেওঁ নদীৰ কাষতে ভাত ৰান্ধে, ইয়াতে গা ধােৱে। কাণেৰেও ভালকৈ নুশুনে।’
এইদৰে উচ্ছেদিত লােকসকল ভেটিৰ বজাৰ নামৰ যি স্থানত বর্তমান অস্থায়ীভাৱে আশ্ৰয় লৈ আছে সেয়া যেন অন্য এক পৃথিৱী। সুঁতিৰ কাষে কাষে দুটা শাৰীৰে বেৰা দি ইংৰাজী ‘ভি’ আখৰৰ আকৃতিৰে টিনপাতেৰে সাজিছে অস্থায়ী ঘৰবােৰ। দুটা শাৰীৰ মাজেৰে খােজ কাঢ়ি গৈ থাকিলে দেখা যায় শ শ কেঁচুৱা, বৃদ্ধা, পুৰুষ-মহিলা আৰু ডেকা-ডেকেৰীৰ অশ্রুসিক্ত নয়নৰ তিৰবিৰণি। সকলােৰে চকুত অনিশ্চয়তা, ভয়, শংকা। মুকলিকৈ হেজাৰ হেজাৰ মানুহৰ বহি থকা দৃশ্য দেখিলে এনে লাগে যেন তেওঁলােকে যােৱা ১০ দিন ধৰি মুকলি আকাশৰ তলত থাকি ৰ’দ-বৰষুণক আপােন কৰি লৈছে।
এই প্রতিবেদনক অলপ দূৰ আগবাঢ়ি যােৱাত শুনা গল পানী কেঁচুৱাৰ অস্বাভাৱিক কান্দোন। এটা অস্থায়ী ঘৰৰ ভিতৰত পাঁচ-ছগৰাকী মহিলা জুম বান্ধি আছিল। তাৰে মাজৰ এগৰাকী মহিলা জয়তুন নেচাই ক’লে, “কেঁচুৱাটো জন্ম হােৱা আজি ২০ দিন হ’ল। মাকে ভালকৈ গাখীৰ খুৱাব পৰা নাই, অসুস্থ। কেঁচুৱাটোও অসুস্থ। হাস্পতাললৈ যাবলৈ ভয়। ৰাস্তা নাই। চাৰিওফালে পুলিচ। আগৰ ৰাস্তাবিলাক ট্রেক্টৰেৰে চহাই দিয়াত চিন-চাব নাইকিয়া হ’ল। সুতিৰ সিপাৰ হ’লেই আমাক গালি পাৰি খেদি আহে। সেয়ে এইদৰে চাই আছাে। মাকৰ, কেঁচুৱাৰ কি হৈছে একো ধৰিব পৰা নাই।”
তাৰ কাষতে আন এগৰাকী বৃদ্ধাৰ ক্ৰন্দন শুনা গ’ল। নাম নাইটুন নেচা, বয়স ৭৫ বছৰ। যােৱা এবছৰ ধৰি কৰ্কট ৰােগত আক্রান্ত। বি বৰুৱা কর্কট হাস্পতালত চিকিৎসা গ্রহণ কৰি আছিল। নাইটুন নেচাৰ পুত্র মহম্মদ আমজাদ আলীয়ে ক’লে, “মােৰ মা। যােৱা ২০ ছেপ্টেম্বৰত হাস্পতাললৈ লৈ যাব লাগিছিল। সেই দিনাই আমাৰ ঘৰখন উচ্ছেদৰ বলি হ’ল। পুৱা আঠ বজাত জাননী পাইছিলাে। ন বজাত সকলাে ভাঙি-ছিঙি চুৰমাৰ হ’ল। একোৱে বচাব নােৱাৰিলাে। এতিয়া ঘৰ গ’ল, মাটি-বাৰী গ’ল। গােটেই গাঁওখনেই খেলিমেলি হ’ল। কোনেও কাকো ধাৰ দি সহায় কৰিব নােৱাৰে। বেচিবলৈও একো সম্পত্তি নাথাকিল। এতিয়া ঔষধ কিনিবলৈও হাতত পইচা নাই। চকুৰ আগতে মৰেনে জীয়ে চাই থাকিবলগীয়া হৈছে। বিষত দিন-ৰাতি এনেকৈয়ে চিঞৰি চিঞৰি কান্দি থাকে। একো খাবও নােৱাৰে। ‘
ইফালে, যােৱা ২৩ ছেপ্টেম্বৰৰ উচ্ছেদৰ সময়ত আৰক্ষীৰ গুলিত নিহতসকলৰ পৰিয়ালৰ সদস্যসকল এতিয়াও যন্ত্রণাত ছটফটাই আছে। মৃত মইনুল হকৰ পত্নীয়ে কান্দি কান্দি একোৱেই ক’ব নােৱাৰিলে। যােৱা ২০ ছেপ্টেম্বৰৰ উচ্ছেদৰ পাছৰ পৰাই ৰাজ্যৰ বহু দল-সংগঠনৰ লগতে দেশৰ বহুকেইজন ৰাজনীতিক ধলপুৰলৈ গৈ পৰিস্থিতিৰ বুজ লৈছে। আজমল ফাউণ্ডেছনে চাউল, দাইল, মিঠাতেল, বিস্কুট আদি বিতৰণ কৰিছে। ৫০ বছৰীয়া বিলাহী নেচাই কয়, “আমাক সকলােৱে আহি চাইছে আৰু গৈছে। কেতিয়াবা চিৰিয়াখানাত সজাই থােৱা জীৱ-জন্তু যেনেই লাগে। পিছে জিলা প্রশাসন বা চৰকাৰৰ মানুহ কোনাে অহা নাই। আমি বৰষুণত তিতিছাে আৰু ৰ’দত জুলি মৰিছাে। বতাহজাক আহিলে যেনিয়ে-তেনিয়ে দৌৰিছাে। এনেকৈ কিমান দিন থাকিম?’
ইপিনে, প্রস্তাৱিত গৰুখুঁটি বহুমুখী কৃষি প্ৰকল্পৰ কাম পূর্ণ গতিত আগবাঢ়িছে। প্রায় ১২খন এক্সাকেভেটৰ আৰু ২২ খন ট্রেক্টৰৰ সহায়ত হাবি- বন চাফা কৰা, খাল-বাম সমান কৰা, মাটি চহােৱা আদি কাম অব্যাহত আছে। সমান্তৰালকৈ পাঁচশ যুৱক-যুৱতীক প্রশিক্ষণ দি হেজাৰ-হেজাৰ বিঘা মাটিত শস্যৰ বীজ ছটিওৱাৰ কামাে আৰম্ভ হৈছে। যােৱা চাৰিটা দশক সংযােগ বিচ্ছিন্ন হৈ থকা ধলপুৰত সংযােগ স্থাপন কৰিবলৈ প্ৰকল্পৰ অধীনত এতিয়া সেতু নির্মাণৰ কাম চলি আছে। সেতু নির্মাণৰ কাম প্রায় ৯০ শতাংশ সম্পূর্ণ হৈ উঠিছে। উচ্ছেদিতসকলে প্রশ্ন কৰিছে— কৃষি প্রকল্পৰ অধীনত ধলপুৰ শস্য শ্যামলা
কৰিবলৈ চৰকাৰে যেনেদৰে উঠি পৰি লাগিছে ঠিক তেনে তৎপৰতাৰে মুখ্যমন্ত্রী ড° হিমন্ত বিশ্ব শৰ্মাই ঘােষণা কৰাৰ দৰে তেওঁলােকক ছবিঘাকৈ মাটিৰ আবন্টন দিয়াৰ কাম আগবাঢ়িবনে? নে ধলপুৰ এক যন্ত্রণাৰ কাহিনী হৈয়ে ৰ’ব? এই ক্ষেত্ৰত চৰকাৰ-প্ৰশাসনৰ পদক্ষেপ লক্ষ্যণীয় হ’ব।