Nepal:✒️কাঠমাণ্ডুৰ ৰাজপথত যুদ্ধসদৃশ পৰিস্থিতি। তৰুণ প্রজন্মৰ নেতৃত্বত হেজাৰ হেজাৰ লোকে ৰাজহুৱা স্থানত প্ৰদৰ্শন কৰা বিক্ষোভ, উত্তাল শ্ল’গানবর্ষণ আৰু নিৰাপত্তাৰক্ষীৰে খণ্ডযুদ্ধত লিপ্ত হোৱাৰ বিভিন্ন ভিডিঅ’ সামাজিক মাধ্যমযোগে ব্যাপক ৰূপত প্রচাৰিত হৈছে। কাঠমাণ্ডুৰ বিভিন্ন অঞ্চলৰ পৰা নিৰ্গত হৈছে ধোঁৱাৰ কুণ্ডলী, বাটে-পথে জ্বলন্ত গাড়ী আৰু ট্রাকৰ ধ্বংসাবশেষ।
প্রধানমন্ত্রী কে পি শর্মা উলি, ৰাষ্ট্ৰপতি ৰামচন্দ্ৰ পৌঁড়েলৰ ব্যক্তিগত আবাসৰ দেৱাল বগাই পৰুৱাৰ দৰে বগাইছে অজস্র প্রতিবাদীয়ে। নেপালৰ মন্ত্রীসকল আৰু চৰকাৰী কাৰ্যালয়স্থলী সিংঘা দৰবাৰতো একে অবস্থা। দ্বাৰ ভাঙি সান্ধ্য আইনলৈ বুঢ়া আঙুলি দেখুৱাই হেজাৰ হেজাৰ লোকে এই অঞ্চলত প্রৱেশ কৰি এফালৰ পৰা অগ্নিসংযোগ কৰিছে ঘৰ-দুৱাৰ আৰু লণ্ডভণ্ড কৰিছে সা-সামগ্রী।
এনে এক প্রতিবাদীয়ে কয়, ‘আমি আমাৰ সুৰক্ষিত ভৱিষ্যতৰ বাবে ইয়াত থিয় দিছো। এই দেশ দুর্নীতিমুক্ত হোৱাটো আমি বিচাৰো। যাতে সকলোৰে বাবে শিক্ষা, স্বাস্থ্যসেৱা আদিৰ দৰে মৌলিক অধিকাৰসমূহ সহজলভ্য হয়।’ ‘সামাজিক মাধ্যমৰ নিষেধাজ্ঞা বন্ধ কৰক। দুর্নীতি বন্ধ কৰক, সামাজিক মাধ্যম নহয়।’ এনে বিভিন্ন শ্ল’গানৰে কঁপি উঠিছে কাঠমাণ্ডুৰ বাট-পথ। প্রধানমন্ত্রী উলিয়ে পদত্যাগ কৰাৰ পাছতো শান্ত হোৱা নাই জনতা। হাতে হাতে বেনাৰ, প’ষ্টাৰ লৈ দুর্নীতিমুক্ত ৰাষ্ট্ৰ নিৰ্মাণৰ দাবীত ৰাজপথত নমা হেজাৰ হেজাৰ উত্তেজিত জনতাৰ দৃশ্যই মনত পেলাই দিয়ে বাংলাদেশ আৰু চুবুৰীয়া শ্রীলংকালৈ।
ভাৰতৰ তিনি চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ শ্রীলংকা, বাংলাদেশ, নেপালত চাৰি বছৰৰ ভিতৰত জনতাৰ ৰোষৰ এই বিধ্বংসী ৰূপ দেখা গৈছে। গণবিক্ষোভত সলনি হৈছে চৰকাৰ।দেশৰ পতাকাৰ ৰং আৰু শ্ল’গানৰহে পার্থক্য মাথোঁ। বাকী সেই একেই উত্তাপ, একেই হিংসাত্মক ৰূপ আৰু জনপ্রতিনিধিৰ বিৰুদ্ধে ব্যাপক হিংসা। শাসকৰ দমন নিপীড়নৰ বিৰুদ্ধে উমি উমি জ্বলা স্ফুলিংগই অৱশেষত খাণ্ডৱদাহত পৰিণত হৈ পতন ঘটাইছিল চৰকাৰৰ আৰু পলায়ন কৰিবলগীয়া অৱস্থা হৈছিল শাসকৰ। শ্রীলংকা আৰু বাংলাদেশৰ পাছত কাঠমাণ্ডুত এই একেই ছবি দেখা গ’ল।
মন কৰিবলগীয়া যে ২০২২ৰ জুলাইত আর্থিক মন্দাৱস্থাত বিধ্বস্ত হৈ পৰা শ্রীলংকাত বিক্ষুব্ধ জনতাৰ লক্ষ্য হৈছিল ৰাষ্ট্ৰপতি গোটাবায়া ৰাজাপক্ষে আৰু তদানীন্তন প্রধানমন্ত্রী ৰণীল বিক্রম সিংঙে। বিদ্রোহী জনতাই দখল কৰিছিল ৰাষ্ট্ৰপতি আৰু প্ৰধানমন্ত্ৰীৰ চৰকাৰী বাসভবন, চলাইছিল তাণ্ডৱ। একেদৰে ২০২৪ৰ জুলাইত বাংলাদেশত সংৰক্ষণৰ সংস্কাৰবিৰোধী আন্দোলনে কমেও ডেৰ দশকজোৰা শাসক দল আৱামী লীগ বিৰোধী হিংসাত্মক আন্দোলনৰ ৰূপ ধাৰণ কৰিছিল। পৰিস্থিতি ইমানেই ভয়াৱহ হৈ উঠে যে প্রধানমন্ত্রী শ্বেইখ হাছিনাই পদত্যাগ কৰি দেশ এৰি পলায়ন কৰে। তেওঁৰ পলায়নৰ পাছত চৰকাৰী আৱাস গণ ভৱনৰো একেই অৱস্থাত পৰিণত হৈছিল।
মঙলবাৰে নেপালত ছাত্র-যুৱৰ প্ৰতিবাদৰ ৰোষৰ বলি হয় সদ্য পদত্যাগী প্রধানমন্ত্রী কে পি শৰ্মা উলিৰ দল কমিউনিষ্ট পার্টি অৱ নেপাল (ইএমএল) আৰু তেওঁৰ চৰকাৰৰ সহযোগী নেপালী কংগ্ৰেছৰ মুখ্য কাৰ্যালয়। মন্ত্রী তথা প্রাক্তন মন্ত্রীসকলো জনতাৰ ৰোষৰ পৰা ৰেহাই পোৱা নাই। কাৰোবাৰ বাসভৱনত অগ্নিসংযোগ কৰা হৈছে অথবা কাৰোবাক ৰাস্তাত খেদি খেদি প্ৰহাৰ কৰিছে জনতাই।
গোটাবায়া আৰু হাছিনাই দেশ এৰি পলায়ন কৰাৰ দৰে উলিৰ পথো একেই হ’ব বুলি চর্চা চলিছে। নেপালৰ একাংশ সংবাদ মাধ্যমৰ মতে, তেওঁ ডুবাইলৈ যোৱাৰ পৰিকল্পনা কৰিছে। কিয়নো নিজ দেশতে নিৰাপত্তাৰ শংকাত ভুগিছে উলিয়ে। নেপালৰ শেহতীয়া পৰিঘটনাত দেখা গৈছে যে ভাৰতৰ প্ৰতিবেশী তিনিওখন ৰাষ্ট্ৰতে গণবিক্ষোভৰ একেই প্রতিচ্ছবি আৰু জনতাৰ আক্ৰমণৰ লক্ষ্য শাসকৰ বাসস্থলী। দৰাচলতে শাসকক ক্ষমতা আৰু বাসস্থানৰ পৰাই সমূলঞ্চে নিপাত কৰাই এই বিক্ষোভৰ উদ্দেশ্য।
সামাজিক মাধ্যমৰ নিষেধাজ্ঞা প্রত্যাহাৰৰ দাবীত সোমবাৰৰ পৰা নেপালৰ জেন জেদ অর্থাৎ তৰুণ প্রজন্মই আৰম্ভ কৰা আন্দোলনে আজি অতি হিংসাত্মক ৰূপ ধাৰণ কৰে। যোৱা নিশাই এই আন্দোলনৰ পৰিস্থিতিত নেপাল চৰকাৰে নিষেধাজ্ঞা প্রত্যাহাৰ কৰে যদিও বিদ্রোহ অব্যাহত থাকে। আজি অৱশেষত জনতাৰ লক্ষ্য হয় উলিৰ পদত্যাগ। পৰিস্থিতিৰ চাপত উলিয়ে পদত্যাগ কৰিলেও ক্ষান্ত হোৱা নাই ক্ষুব্ধ জনতা।
পদত্যাগৰ পূৰ্বে মঙলবাৰে পুৱা উলিয়ে সদৰী কৰিছিল যে সন্ধিয়া সর্বদলীয় বৈঠকত সমাধানৰ পথ নিশ্চিত কৰিবলৈ চেষ্টা কৰা হ’ব; কিন্তু তাৰ পূৰ্বেই তেওঁ পদত্যাগ কৰিবলগীয়া হয়। দৰাচলতে এই শেহতীয়া নিষেধাজ্ঞাই ইমানদিনে উমি উমি জ্বলি থকা জুইকুৰা দদকৈ জ্বলি উঠাত ইন্ধন যোগালে বুলি কোৱা হৈছে। কিছু মাহ পূর্বেই নেপালত পুনৰ ৰাজতন্ত্র স্থাপনৰ দাবীত হৈছিল আন্দোলন। চীন পন্থী বুলি পৰিচিত উলিৰ চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে দীর্ঘদিন ধৰি দুৰ্নীতিৰ অভিযোগ আছে।
ভাৰতৰ দুই চুবুৰীয়া ৰাষ্ট্ৰ শ্ৰীলংকা আৰু বাংলাদেশ আৰু সম্প্রতি নেপালত বিক্ষোভৰ মূল মুখৰূপে দেখা গৈছে তৰুণক। নেপালত জেন জেদ অর্থাৎ ১৯৯৭ৰ পৰা ২০১২লৈ এই সময়ছোৱাত জন্মগ্রহণ কৰা তৰুণৰ মাজত নিবনুৱা সমস্যা, মূল্যবৃদ্ধি আৰু দুর্নীতিৰ বিৰুদ্ধে হতাশাই জন্ম লৈছিল। স্বজন-তোষণ নীতি, ৰাজনীতিকৰ সন্তানৰ বিদেশ যাত্রা, বিলাসী জীৱন শেহতীয়াভাৱে ব্যাপক হাৰত সামাজিক মাধ্যমত চর্চিত হ’বলৈ ধৰিছিল।
ইয়াৰ উপৰি আছে তিনিটা বৃহৎ দুর্নীতি, ২০২১ত ৫৪,৬০০ কোটিৰ ভূমি কেলেংকাৰি, ২০২৩ত ১৩,৬০০ কোটিৰ অৰিয়েন্টেল কো-অপাৰেটিভকেলেংকাৰি আৰু ২০২৪ত ৬৯,৬০০ কোটি টকাৰ কো-অপাৰেটিভ কেলেংকাৰি। এনে দুর্নীতিয়ে চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে যুৱসকলৰ মাজত ক্ষোভৰ জন্ম দিয়ে। শেহতীয়াভাৱে যেতিয়া সামাজিক মাধ্যমক প্ৰতিৰোধ লগাবলৈ উলি চৰকাৰে চেষ্টা কৰাত ই জ্বলা জুইত ঘিউ ঢলাৰ দৰে হ’ল। মন কৰিবলগীয়া যে বিগত পাঁচ বছৰত তিনিবাৰ চৰকাৰ সলনি হৈছে। বিৰাজমান ৰাজনৈতিক-সামাজিক অস্থিৰতা এতিয়া খাণ্ডৱদাহৰ ৰূপ ল’লে নেপালত।
ফলত গোটাবায়া আৰু হাছিনাৰ দৰে তৰুণ জনতাৰ ৰোষত নতি স্বীকাৰ কৰিবলৈ বাধ্য হ’ল উলি। গোটাবায়াৰ পতনৰ ২৫ মাহ পাছত গণবিক্ষোভত গাদী হেৰুৱাইছিল হাছিনাই। তাৰ মাত্র ১৩ মাহৰ বিৰতিত আসন হেৰুৱালে ‘চীনৰ ঘনিষ্ঠ’ উলিয়ে।