দৈনিক অগ্ৰদূত ডিজিটেল ডেস্ক : গোলকীয় উষ্ণতাৰ অন্যতম কাৰণ হৈছে মিথেন গেছ। উদ্যোগ-শিল্পৰ বিকাশৰ লগে লগে এই গেছৰ পৰিমাণ আৰু বৃদ্ধি পাইছে। অৱশ্যে শিল্পায়নৰ পূর্বে পৰিস্থিতি কেনেকুৱা আছিল? এই বিষয়ত বিজ্ঞানীসকলে ইমানদিনে কেৱল অনুমানেই কৰিছিল। এইবাৰ সেই অনুমান ‘সত্য’ প্রমাণিত হ’ল।
বিজ্ঞানীসকল নিশ্চিত হৈছে যে উদ্যোগ-শিল্পৰ বিকাশৰ বহু আগৰে পৰাই ক্রান্তীয় অঞ্চলবোৰ আছিল পৃথিৱীৰ মিথেন গেছৰ প্ৰধান উৎস।কাৰ্বন-ডাই অক্সাইডৰ পাছত যি গ্রীণ হাউছ গেছ পৃথিৱীত সবাতোকৈ বেছি পৰিমাণে পোৱা যায়, সেয়া হৈছে মিথেন। গ্রীণ হাউছ গেছ হৈছে যিবোৰ গেছে সূৰ্যৰ তাপ শোষণ কৰি বায়ুমণ্ডলৰ উষ্ণতা বৃদ্ধি কৰে।
কাচেৰে তৈয়াৰী গ্রীণহাউছ বা নাৰ্ছাৰীৰ দৰে এই গেছবোৰেও সূৰ্যৰ তাপক পৃথিৱীৰ পৰা ঘূৰি যোৱাটো ৰোধ কৰে।কাৰ্বন-ডাই অক্সাইডৰ তুলনাত প্রায় ২৮ গুণ তাপ ধৰি ৰাখিব পাৰে মিথেনে।
সম্প্রতি পৃথিৱীত ক্রান্তীয় অঞ্চলেই সবাতোকৈ বেছি সৃষ্টি হয়। উদ্যোগ-শিল্পৰ যিমান উন্নতি হৈছে, তাৰ সমান্তৰালকৈ বতাহত মিথের নির্গমনো বৃদ্ধি পাইছে; কিন্তু শিল্পায়নৰ পূৰ্বে? তেতিয়া কি আছিল মিথেন গেছৰ প্ৰধান উৎস?
মন কৰিবলগীয়া যে শিল্পৰ বিকাশ ভিন্ন স্থানত ভিন্ন সময়ত ঘটিছে। এই ক্ষেত্রত গৱেষণাত ব্রিটেইনত শিল্পায়নৰ আগৰ সময়খিনিক বুজোৱা হৈছে, অর্থাৎ ১৭৬০ৰ আগৰ সময়খিনি। বিজ্ঞানীসকলৰ অনুমান আছিল যে তেতিয়াও ক্রান্তীয় অঞ্চলতেই সবাতোকৈ বেছি মিথেন সৃষ্টি হৈছিল। কাৰণ সেই অঞ্চলত তাপমাত্রা বেছি। প্ৰচুৰ বৃষ্টিপাতো হয়। ফলত আৰ্দ্ৰতাৰ কাৰণে সেই অঞ্চলবোৰত মিথেন গেছ বেছিকৈ উৎপন্ন হয়। ক্ৰান্তীয় অঞ্চলৰ জলভূমি, মেনগ্রোভ (উপকূলীয় লবণাক্ত) অৰণ্যত থকা বেক্টেৰিয়াই জৈৱ পদাৰ্থ পচাই প্ৰচুৰ পৰিমাণৰ মিথেন গেছ উৎপন্ন কৰে।
সেইবাবেই বিজ্ঞানীসকলে অনুমান কৰিছিল যে শিল্পায়নৰ পূৰ্বেও ক্রান্তীয় অঞ্চলেই হয়তো মিথেনৰ প্রধান উৎস আছিল। অৱশ্যে এই বিষয়ত তেওঁলোকৰ হাতত কোনো নির্দিষ্ট প্রামাণিক তথ্য নাছিল।
প্রাচীন কালৰ বায়ুমণ্ডল কেনেকুৱা আছিল সেয়া বুজিব পাৰি ‘আইচ কোৰ’ বিশ্লেষণ কৰি। ‘আইচ কোৰ’ হৈছে হিমবাহ খনন কৰি তুলি অনা নলীৰ আকাৰৰ দীঘলীয়া বৰফৰ টুকুৰা, যাৰ ভিতৰত সেই হিমবাহৰ হেজাৰ হেজাৰ বছৰৰ পুৰণি স্তৰ আছে। এই ‘আইচ কোৰ’ৰ মাজত আবদ্ধ হৈ থাকে প্রাচীন কালৰ বতাহৰ কণিকা।
সেইবোৰ বিশ্লেষণ কৰি অতীতৰ জলবায়ু, গ্রীণ হাউছ গেছ, বতৰসহ বিভিন্ন বিষয়ত জানিব পাৰে বিজ্ঞানীসকলে। যদিও ইমান দিনে যিমানবোৰ ‘আইচ কোৰ’ পোৱা গৈছে, তাৰ অধিকাংশই পোৱা গৈছে গ্রীণলেণ্ড আৰু এন্টার্কটিকাৰ পৰা। এই দুই স্থান বিষুৱৰেখাৰ পৰা বহু দূৰত অৱস্থিত। আনহাতে, অধিকাংশ মিথেন গেছ উৎপন্ন হয় ক্রান্তীয় অঞ্চলতহে।
সম্প্ৰতি প্ৰাচীন কালৰ মিথেনৰ উৎসক কেন্দ্ৰ কৰি থকা সন্দেহ দূৰ কৰিছে আন্দেছ পৰ্বতমালাৰ এটুকুৰা বৰফে। পেৰুত আন্দেছ পর্বতমালা (ক্রান্তীয় অঞ্চলত অৱস্থিত পৰ্বত)ৰ নেভাডো উয়াছকাৰান পর্বতশৃংগৰ পৰা পোৱা এক ‘আইচ কোৰ’ বিশ্লেষণ কৰি চাইছে এদল বিজ্ঞানীয়ে। এই গৱেষণাত নেতৃত্ব দিছে অহায়’ ষ্টেট ইউনিভাৰচিটি বাৰ্ড পোলাৰ এণ্ড ৰিছাৰ্চ ক্লাইমেট চেণ্টাৰৰ গৱেষক কাৰা লামান্টিয়াই। তেওঁলোকে সেই বৰফৰ টুকুৰাত আবদ্ধ হৈ থকা বতাহৰ কণিকাৰ পৰা প্ৰায় দুহেজাৰ বছৰৰ মিথেন গেছৰ তথ্য সংগ্ৰহ কৰিছে।
গৱেষণাত দেখা গৈছে যে শিল্পায়নৰ পূৰ্বে ক্রান্তীয় অঞ্চলেই আছিল মিথেন গেছৰ প্ৰধান প্রাকৃতিক উৎস। অৱশ্যে যিমান ভবা হৈছিল, তাতকৈ বেছি মিথেন গেছ নির্গত হৈছিল সেই সময়ত।
কম্পিউটাৰ মডেলৰ মাধ্যমেৰে বিশ্লেষণ কৰি দেখা গৈছে যে মেৰু অঞ্চলৰ পৰা যি পৰিমাণৰ মিথেন উৎপন্ন হয়, ক্রান্তীয় অঞ্চলত তাৰ প্ৰায় ২৪ শতাংশ বেছি মিথেন উৎপন্ন হয়। লামান্টিয়া আৰু তেওঁ সহযোগীসকলৰ এই গৱেষণা সম্প্রতি ‘নেচাৰ’ প্রত্রিকাত প্রকাশ পাইছে।
গৱেষণাত দেখা গৈছে যে খ্ৰীষ্টাব্দ গণনাৰ আৰম্ভণিৰে পৰা ১৮৫০ পর্যন্তদুই মেৰুৰ তুলনাত ক্রান্তীয় অঞ্চলতেই মিথেন গেছৰ ঘনত্ব বেছি আছিল। ইয়াৰ বাবে তেওঁলোকে গ্রীণলেণ্ডৰ জিআইএছপি২ ‘আইচ কোৰ’ আৰু এন্টার্কটিকাৰ ডব্লিউএআইএছ ডিভাইডৰ ‘আইচ কোৰ’ৰ স’তে আন্দেছৰ পৰা পোৱা ‘আইচ কোৰ’ৰ তুলনা কৰি চায়। তাতেই দেখা গ’ল যে আন্দেছৰ নমুনাত গ্রীণলেণ্ডতকৈ ৪৬ গুণ আৰু এন্টার্কটিকাতকৈ ৯৪ গুণ বেছি মিথেন আছিল। গৱেষণা অনুসৰি, ১৭৫০ত বতাহত যি পৰিমাণৰ মিথেন আছিল, এতিয়া সেয়া প্রায় ১৬০ শতাংশ বৃদ্ধি পাইছে।