দৈনিক অগ্ৰদূত ডিজিটেল ডেস্ক: বিগত কিছুদিন ধৰি সামাজিক মাধ্যমত ১৯৮০ৰ কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাৰ ফটো ট্রেন্ড দেখা গ’ল। বহু ৰাজনীতিকৰ পৰা আৰম্ভ কৰি সাধাৰণ লোকলৈ অগণনে ‘এআই অৱতাৰ’ ল’লে। কিন্তু ইয়াৰ ফলত পৰিৱেশৰ কি ক্ষতি হ’ল আপুনি জানেনে? বহুতৰে জ্ঞাত যে কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাৰ জৰিয়তে ফটো সৃষ্টিৰ বাবে এআই ডেটা কেন্দ্রসমূহক বুজন পৰিমাণৰ বিদ্যুৎ শক্তিৰ প্রয়োজন হয়। অর্থাৎ পৰোক্ষভাৱে বিপুল পৰিমাণৰ পানীৰো প্রয়োজন হয়। এখন বা দুখন এআই ফটো তৈয়াৰ কৰিলে তেনে নগণ্য পৰিমাণৰ পানী বা বিদ্যুতৰ প্রয়োজন যে হয় সেয়া কোৱা বাহুল্য। কিন্তু ভাবি চাওক যেতিয়া কোটি কোটি লোকে ভাইৰেল ট্ৰেণ্ডৰ স’তে মিলি চলিবলৈ এআই অৱতাৰ সৃষ্টিত নামি পৰে তেন্তে অৱস্থা কি হ’ব পাৰে?
কার্ণেগী মেলন বিশ্ববিদ্যালয় আৰু হাগিং ফেচৰ গৱেষণা অনুসৰি এআইত এখন ফটো সৃষ্টিৰ বাবে ঘণ্টাত ০.০১ৰ পৰা ০.২৯ কিলোৱাট বিদ্যুৎ শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয়। এয়া নিৰ্ভৰ কৰে এআই ছিষ্টেম আৰু ইমেজ সৃষ্টিৰ প্ৰক্ৰিয়াটোত। আনহাতে, ৰাষ্ট্ৰসংঘ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ মতে দৈনন্দিন এআই মডেল ব্যৱহাৰৰ ফলত এআই তথ্য কেন্দ্ৰৰ বাবে প্রয়োজনীয় শক্তিৰ ৮০ৰ পৰা ৯০ শতাংশই ব্যৱহাৰ হয়।
এক তথ্য অনুসৰি ছেট জিপিটিৰ লেখীয়া জনপ্রিয় এআই প্লেটফর্মে বছৰি শ শ গিগাৱাট শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে। স্বাভাৱিকতে কর্ম অনুসৰি এআই শক্তি শোষণ কার্য নিৰ্ভৰ কৰে। কোনো তথ্য জনাৰ বাবে সচৰাচৰ ব্যৱহৃত কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাক দুশ গুণ শক্তিৰ প্রয়োজন হয়। আনহাতে, মাথোঁ এখন একক চিত্র সৃষ্টিৰ বাবে প্ৰায় ১,৪৫০ গুণ অধিক শক্তি এআইক প্রয়োজন হয়।
তৎসত্ত্বেও অথচ বিগত কিছুদিনত ৮০ দশকলৈ ওভতাৰ নামত অগণন লোকে সামাজিক মাধ্যমত অজস্র এআই ফটো প্ৰদৰ্শন কৰিলে। উল্লেখ্য যে ‘ৱৰ্কাৰ ৰিছাৰ্চ’ত প্রকাশিত ‘কৃত্রিম বুদ্ধিমত্তাৰ পানীৰ পদচিহ্ন: বিকাশশীল সমাধান আৰু চৰকাৰী ব্যৱস্থা’ এক প্রতিবেদনত উল্লেখ থকা অনুসৰি এআই আন্তঃগাঁথনিত শীতলীকৰণৰ বাবে প্ৰাকৃতিক উৎস পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
তদুপৰি এআই ডেটা কেন্দ্রসমূহত বিদ্যুৎ উৎপাদনৰ বাবে পৰোক্ষভাৱে পানী ব্যৱহাৰ কৰা হয়। সেয়েহে উক্ত অধ্যয়নত কোৱা হৈছে যে অহা বছৰৰ ভিতৰত সমগ্ৰ বিশ্বৰ এআই ডেটা কেন্দ্রসমূহত বছৰি ৪.২ৰ পৰা ৬.৬শ কোটি ঘনমিটাৰ পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। এই ক্ষেত্রত সবাতোকৈ উদ্বেগজনক কথাটো হ’ল এআই ডেটা কেন্দ্ৰসমূহ ঘাইকৈ পানীৰ নাটনি থকা স্থানত স্থাপিত।
সেয়েহে ৰাষ্ট্ৰসংঘ বিশ্ববিদ্যালয়ে এআই ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰত সকলোকে সাৱধান হ’বলৈ আহ্বান জনাইছে। আনহাতে, এক তথ্য অনুসৰি সচৰাচৰ ব্যৱহৃত এআইত এখন ফটো সৃষ্টিৰ বাবে যিমান বিদ্যুৎ শক্তিৰ প্ৰয়োজন হয় সেই শক্তিৰে ১০ ৱাটৰ এটা এলইডি বাল্ব ১৭ মিনিট সময় ধৰি জ্বলি থাকিব।
ইয়াৰ বিপৰীতে এআইত উচ্চমানৰ এটা ভিডিঅ’ সৃষ্টিৰ বাবে যিমান বিদ্যুৎ শক্তিৰ প্রয়োজন হয় সিয়ে ১০ বাটৰ এটা এলইডি বাল্ব ৪২ ঘণ্টা ধৰি জুলাই ৰাখিব পাৰে। সেই অনুসৰি পানীৰো বহু প্রয়োজন হয়। গতিকে যিসকলে এই শেহতীয়া এআই অৱতাৰ সৃষ্টিত অংশ ল’লে সেইসকলে স্বাভাৱিকতে পানী তথা পৰিৱেশৰো প্ৰচুৰ ক্ষতিসাধন কৰিলে।
এক তথ্য অনুসৰি মাথোঁ এখন একক এআই ফটো সৃষ্টিৰ বাবে ২০ মিলিলিটাৰ অৰ্থাৎ দুখন টেবুল চামুচত যিমান পানী ধৰে তাৰ সমান পানীৰ প্ৰয়োজন হয়। ফলত যোৱা বছৰ বিশ্বৰ বৃহৎ ডেটা চেণ্টাৰসমূহে ৪৪৮ টেৰাৱাট/ঘণ্টাত বিদ্যুৎ শক্তি ব্যৱহাৰ কৰে।
একেদৰে বছৰটোত এই ডেটা কেন্দ্রসমূহে ৪.৫ ত্রিলিয়ন লিটাৰ পানীও ব্যৱহাৰ কৰে। ফলত এই ডেটা কেন্দ্ৰসমূহৰ পৰা যোৱা বছৰটোতে মানুহকে ধৰি প্ৰাণীজগতৰ বাবে ক্ষতিকাৰক ১৮৯ নিযুত টন কাৰ্বন-ডাই-অক্সাইড নির্গত হয়। এনেদৰে আগন্তুক ২০৩০ৰ ভিতৰত বৃহৎ ডেটা কেন্দ্রসমূহত ব্যৱহৃত হ’ব লগা বিদ্যুৎ শক্তিৰ পৰিমাণ ৯৪৫ টেৰাৱাটলৈ বৃদ্ধিৰ সম্ভাৱনা আছে।
যদি সেয়া হয় তেন্তে আগন্তুক চাৰি বছৰত ডেটা চেণ্টাৰসমূহত ৯.৩ ত্ৰিলিয়ন লিটাৰ পানী ব্যৱহাৰ হ’ব আৰু এইসমূহৰ পৰা ৩৯৯ নিযুত টন কার্বন-ডাই-অক্সাইড নির্গত হ’ব। গতিকে সময় থাকোতে এআই ব্যৱহাৰক লৈ সচেতন হোৱা উচিত।
