Gyanesh Kumar CEC controversy explained:
দৈনিক অগ্ৰদূত ডিজিটেল ডেস্ক:কংগ্ৰেছ নেতা ৰাহুল গান্ধীসহ বিভিন্ন বিৰোধী দলে বিগত সময়ত দেশৰ নিৰ্বাচন আয়োগৰ বিৰুদ্ধে যি ভোট চুৰিৰ অভিযোগ উত্থাপন কৰি আহিছিল, সেয়া সম্প্রতি একপ্ৰকাৰ শুদ্ধ প্রমাণিত হৈছে। দেশব সংবিধান আৰু আইনী বিধি ব্যৱস্থাক ভৰিৰে মোহাৰি মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্ত জ্ঞানেশ কুমাৰে দেশৰ গণতন্ত্ৰৰ ওপৰত বুলড ‘জাৰ চলালে। ইয়াকে কৰোতে তেওঁ আয়োগৰ দুই আয়ুক্তক কার্যতঃ পুতলাত পৰিণত কৰি ৰাখিলে।
ইয়াৰ সমান্তৰালভাৱে তেওঁ নির্বাচনী কাম তথা ভোটাৰ তালিকা প্রস্তুতৰ কামত নিয়োজিত দণ্ডাধীশ পৰ্যায়ৰ বিষয়াসকলৰ ক্ষমতা ব্যাপকভাবে হৰণ কৰে। কুমাৰৰ এই দৌৰাত্ম ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্রেছ’ কাকতে এক অনুসন্ধানমূলক সাংবাদিকতাৰে পোহৰলৈ আনিছে। কাকতখনৰ এটা বাতৰিত ইংগিত দিয়া হৈছে যে বহু বিতর্কিত ভোটাৰ তালিকাৰ বিশেষ গভীৰ পুনৰীক্ষণ (এছআইআৰ) ৰ নামত মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্ত কুমাৰে কাৰ্যতঃ দেশৰ প্ৰতিয়ে প্ৰৱঞ্চনা কৰিলে।
উল্লেখ্য যে ২০২৫ৰ জুনত বিহাৰত আৰম্ভ হোবা এছআইআৰৰ জৰিয়তে এই পর্যন্ত ৩০ খন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্রীয় শাসিত অঞ্চলৰ ১৩ কোটিৰো অধিক ভোটাৰৰ নাম ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছে। লক্ষ্যণীয়ভাবে সমগ্র এছআইআৰ প্ৰক্ৰিয়াটোৰেই তিনিজনীয়া নির্বাচন আয়োগৰ দুজন নির্বাচন আয়ুক্তই বিৰোধিতা কৰাৰ তথ্য পোহৰলৈ আনিছে ‘দ্য ইণ্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ উক্ত বাতৰিয়ে। বাতৰিটোৰ মতে, প্ৰক্ৰিয়াটোৰ স’তে জড়িত কেতবোব সিদ্ধান্ত মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্ত কুমাৰে দেশৰ সংবিধান উলংঘা কবি অকলে গ্ৰহণ কৰে। তেওঁৰ এই কাণ্ডৰ বিষয়ে দুই নির্বাচন আয়ুক্ত সুখবীৰ সিং সান্ধু আৰু বিবেক যোশীয়ে কেবিনেট সচিবকো আপত্তি দিছিল। আনকি বিগত ১০ মাহত অৰ্থাৎ যোৱা বছৰৰ ২৮ অক্টোবৰৰ পৰা এই বছৰৰ ১৪ আগষ্টলৈ ১৪ বাৰকৈ নির্বাচন আয়ুক্তদ্বয়ে লিখিতভাৱে এই আপত্তি দর্শাইছিল।
মাথোঁ এদিনতে নির্বাচন আয়ুক্তদ্বয়ে চাৰিবাৰকৈ কুমাৰৰ বিৰুদ্ধে লিখিত অভিযোগ দাখিল কৰিছিল। আশ্চর্যজনকভাবে দুই নির্বাচন আয়ুক্তৰ এই আপত্তিক সম্পূৰ্ণৰূপে আওকাণ কৰি মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্তই এছআইআৰৰ নাম লৈ দৌৰাত্ম্য অব্যাহত ৰাখিছে। স্বাভাৱিকতে ‘দ্য ইন্ডিয়ান এক্সপ্ৰেছ’ৰ এই বাতৰিয়ে দেশজুৰি প্ৰচণ্ড জোঁকাৰণিৰ সৃষ্টি কৰিছে। বিৰোধী নহয়, স্বয়ং নির্বাচন আয়োগৰ অভ্যন্তৰৰ পৰাই মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্তৰ বিৰুদ্ধে উত্থাপন হোৱা এই অভিযোগে স্বাভাবিকতে বিশেষ গুৰুত্ব অর্জন কৰিছে।
# নির্বাচন আয়োগৰ অভ্যন্তৰত নজিৰবিহীন সংঘাত
বিগত কিছুমাহত নির্বাচন আয়োগৰ অভ্যন্তৰত যি সংঘাতৰ সূত্রপাত ঘটে সেয়া নজিৰবিহীন বুলি চর্চিত হৈছে। এই সংঘাতৰ কেন্দ্রবিন্দু হ’ল এছআইআৰক লৈ মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্ত কুমাৰে অকলে গ্ৰহণ কৰা এলানি বিতর্কিত সিদ্ধান্ত আৰু দুই নির্বাচন আয়ুক্তই তেওঁৰ এই কর্মকাণ্ডৰ বিৰোধিতা কৰে। তিনিজন আয়ুক্তৰে গঠিত আয়োগখনৰ সংখ্যাগৰিষ্ঠ তথা দুজন আয়ুক্তই কুমাৰৰ এই কর্মকাণ্ডসমূহৰ বিৰুদ্ধে কেবিনেট সচিবৰ দ্বাৰস্থ হৈছিল। এছআইআৰৰ জৰিয়তে ভোটাৰ তালিকাত নতুন ভোটাৰ পঞ্জীয়ন আৰু পুৰণি ভোটাৰৰ নাম কর্তন কাৰ্যক অবৈধ আৰু অকর্তৃত্বশীল আখ্যা দিছে দুই নির্বাচন আয়ুক্তই। এনে ধৰণৰ সিদ্ধান্ত কুমাৰে নিৰ্বাচন আয়ুক্তদ্বয়ক আন্ধাৰত ৰাখি গ্রহণ কৰা বুলি দুয়োৰে অভিযোগ উত্থাপন কৰিছে।
# ব্যাপক হাৰত জ্যেষ্ঠ দণ্ডাধীশৰো ক্ষমতা হৰণ
দুই নির্বাচন আয়ুক্ত সান্ধু আৰু যোশীয়ে দাখিল কৰা লিখিত অভিযোগ অনুসৰি, এছআইআৰৰ ক্ষেত্ৰত বিধি ব্যৱস্থা উলংঘা কৰি মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্ত কুমাৰে এছআইআৰৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যিক পৰ্যায়ৰ নিৰ্বাচন বিষয়াবৰ্গক একাষৰীয়া কৰি দিল্লীৰ পৰাই সমগ্ৰ দেশৰ ভোটাৰ তালিকা কেন্দ্রীয়ভারে প্রস্তুত কৰোৱায়। অর্থাৎ ভোটাৰ পঞ্জীয়ন বিষয়াবর্গই নির্বাচন আয়োগৰ প’ৰ্টেলত ভোটাৰ তালিকা চোৱাত হেঙাৰ সৃষ্টি কৰে আয়োগে।
অথচ এই ভোটাৰ পঞ্জীয়ন বিষয়াসকল আয়োগৰ দ্বাৰা নিযুক্ত হোৱাৰ লগতে তেওঁলোক মহকুমা দণ্ডাধীশ (মহকুমাধিপতি) পৰ্যায়ৰ বিষয়া আৰু তেওঁলোক ভোটাৰ তালিকা প্রস্তুতৰ স’তে প্রত্যক্ষভারে জড়িত থাকে। তদুপৰি তেওঁলোক প্রশাসনিক কামৰ অভিজ্ঞতাৰে পুষ্টও হয়। কুমাৰৰ দৌৰাত্ম্য ইয়াতে অন্ত পৰা নাছিল। প্ৰপত্ৰ-৬ত অবান্তৰ প্রশ্ন সংযোজনো নির্বাচন আয়ুক্তদ্বয়ৰ অজ্ঞাতে কৰা হৈছিল। এই প্রশ্নই নতুন ভোেটাকলৰ মনত বিভ্রান্তিৰ সৃষ্টি কৰে। যোৱা মে’ত অন্যতম নির্বাচন আয়ুক্ত যোশীয়ে আঙুলিয়াই দিয়ে যে ভোটাৰ তালিকা প্রস্তুতকৰণ প্রক্রিয়াটো ক্রমান্বয়ে কেন্দ্ৰীভূত কৰা হৈছে।
# পশ্চিমবংগত নাম কর্তন হোৱা ভোটাৰসকলক কোনে আবেদন জনোৱাৰ কর্তৃত্ব প্রদান কৰিলে
লক্ষ্যণীয় যে এছআইআৰত পশ্চিমবংগত ধুমুহাৰ সৃষ্টি হৈছিল। এই প্ৰক্ৰিয়াৰ অন্তত ৬০ লাখ ভোটাৰৰ নাম কৰ্তন হয়। বিগত বিধানসভা নির্বাচনৰ পাছত পোহৰলৈ আহে যে বাজ্যখনৰ ৪৯টা সমষ্টিত প্রার্থীৰ জয়-পৰাজয়ৰ ব্যৱধানতকৈ এছআইআৰৰ জৰিয়তে ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা নাম কর্তন হোৱা ভোটাৰৰ সংখ্যা অধিক। এই ৪৯টা সমষ্টিৰ ২৬টাত বিজেপিয়ে জয়লাভ কৰাৰ বিপৰীতে ২১ টাত তৃণমূল কংগ্রেছ জয়যুক্ত হয়। কিন্তু যিদৰে ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা ভোটাৰৰ নাম কর্তন হ’ল সিয়ে একাংশক উচ্চতম ন্যায়ালয়ৰ দ্বাৰস্থ হ’বলৈ বাধ্য কৰে। পাছত যোৱা ফেব্ৰুৱাৰীত উচ্চতম ন্যায়ালয়ে এছআইআৰৰ অন্তিম পর্যায়টো নির্বাচন আয়োগৰ হাতৰ পৰা কাঢ়ি আনে। তদুপৰি ন্যায়ালয়ে ৬০ লাখ ভোটাৰৰ ভাগ্য নিৰূপণৰ বাবে ন্যায়িক বিষয়াৰ হাতত দায়িত্ব অর্পণ কৰে। ইয়াৰে ২৭ লাখ ভোটাৰৰ নাম আয়োগে তালিকাৰ পৰা কৰ্তন কৰে। তাৰ পাছতে ন্যায়ালয়ে এইসকল ভোটাৰ আবেদনৰ শুনানি গ্রহণ কৰিবলৈ উচ্চ ন্যায়ালয়ৰ অৱসৰপ্ৰাপ্ত ন্যায়াধীশৰ ন্যায়াধিকৰণলৈ নিৰ্দেশ জাৰি কৰে। আনহাতে, যোবা সপ্তাহত নির্বাচন আয়োগে ন্যায়ালয়ক জনায় যে এই ন্যায়াধিকৰণসমূহৰ ওচৰত ৩৮ লাখ আবেদন নিষ্পত্তিহীন হৈ আছে। ইয়াৰ পূৰ্বে যোৱা আগষ্টত নির্বাচন আয়ুক্ত সান্ধুৱে আয়োগৰ বিষয়াবৰ্গক লিখিতভাৱে সোধে। নির্বাচন আয়োগৰ হৈ এই আবেদনসমূহ দাখিলৰ বাবে কাৰ দ্বাৰা কাক কর্তৃত্ব প্রদান কৰা হৈছে? প্রকৃততে কোনে নির্বাচন আয়োগৰ হৈ এই আবেদনসমূহ দাখিল কৰিছে? তেওঁ লগতে জনায় যে তেওঁক বা আনজন নির্বাচন আয়ুক্ত যোশীক নতুবা পশ্চিমবংগৰ বৰ্তমানৰ মুখ্য নির্বাচন আয়ুক্তক এই আবেদনসমূহৰ বিষয়ে অৱগত কৰা হোৱা নাই
আনহাতে, দুই নির্বাচন আয়ুক্তই বিগত সময়ত বাৰে বাৰে আঙুলিয়াই দিয়ে যে গোৱাৰ ৯৭ জনকৈ যোগ্য ভোটাৰক ভোটাৰ তালিকাৰ পৰা বাদ দিয়া হৈছে। দিল্লীৰ পৰা কেন্দ্ৰীয়ভাৱে ভোটাৰ তালিকা প্ৰস্তুত কৰাৰ বাবেই এই ঘটনা সংঘটিত হোৱা বুলিও নির্বাচন আয়ুক্তদ্বয়ে অভিযোগ উত্থাপন কৰে। আশ্চর্যজনকভাৱে এই ৯৭ যোগ্য ভোটাৰৰ নাম কৰ্তনৰ কোনো তথ্য আয়োগৰ প’ৰ্টেলত নাই। উল্লেখ্য যে আয়োগে ব্যৱহাৰ কৰা ERONet আৰু ইয়াৰ উত্তৰসূৰি ECINet ত ভোটাৰ তালিকা ভোটাৰ পঞ্জীয়ন বিষয়াসকলে চোৱা কাৰ্য মুখ্য নির্বাচন আযুক্ত কুমাৰে মইমতালিৰে আয়োগে নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ অভিযোগ উত্থাপন হৈছে।
